یعنی چه
این عبارت یک کلمه مستقل نیست، بلکه ترکیبی از سه جزء «پِی» (پا/قدم)، «پیل» (فیل) و «ـَش» (ضمیر متصل سوم شخص مفرد) است. این ترکیب به طور ویژه در شعر معروف خاقانی شروانی در وصف ایوان مدائن به کار رفته و به لگدمال شدن یا نابودی زیر پای فیل اشاره دارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب بر اساس اجزای آن به صورت پِی (Pey) + پیل (Pil) + َش (aš) است که در زنجیره کلام به صورت روان و متصل خوانده میشود.
در جدول
در مسابقات و جداول کلمات متقاطع، اگر این ترکیب شش حرفی مد نظر باشد، عیناً به صورت «پی پیلش» یا با توجه به اجزای آن به عنوان کنایهای از شطرنج و تاریخ ساسانیان مطرح میشود.
به انگلیسی
برگردان دقیق عبارتی این ترکیب به زبان انگلیسی، نشاندهنده قرار گرفتن در زیر قدمها یا پای فیل متعلق به آن شخص است.
به ترکی
در زبان ترکی این معنا به صورت موقعیتِ قرار گرفتن در زیر پای فیلِ او ترجمه و تعبیر میشود.
به فارسی
معادل منثور و روان این عبارت در زبان فارسی امروز، «زیر پای فیلِ او» یا «زیر قدمهای فیلش» است که ساختار کهن آن در شعر کلاسیک حفظ شده است.
نماد چیست
این ترکیب در ادبیات فارسی و به ویژه در قصیده ایوان مدائن خاقانی، بخشی از یک شبکه معنایی و مراعات نظیر مربوط به بازی شطرنج (رخ، پیاده، اسب، شاهمات) است. از نظر تاریخی و نمادین، اشاره به ماجرای کشته شدن نعمان بن منذر (حاکم حیره) زیر پای فیلهای خسرو پرویز دارد و نمادی از بیوفایی دنیا، شکست پادشاهان و عبرت روزگار است.
جمعبندی و توضیح کامل پی پیلش
عبارت «پی پیلش» یک واژه مستقل و واحد در لغتنامه فارسی نیست، بلکه یک ترکیب سه جزئی شیوا شامل «پِی» (به معنی پا و اثر پا)، «پیل» (صورت کهن فیل) و ضمیر «ـَش» است که در کل معنای «زیر پای فیل او» را میسازد. این ترکیب به دلیل چسبیده نوشته شدن در جستجوها ممکن است به عنوان یک کلمه مجزا به نظر برسد.
شهرت این عبارت به بیت تکاندهندهای از قصیده خاقانی شروانی درباره خاقان و پادشاهان ساسانی بازمیگردد که در آن با استفاده از اصطلاحات شطرنج نظیر رخ، پیاده و شاهمات، صحنه مرگ نعمان بن منذر را زیر پای فیلهای خسرو پرویز تصویر میکند. این اصطلاح در متون ادبی شاهدی بر زوال قدرتهای دنیوی و ضرورت عبرتآموزی از سرنوشت پیشینیان است.