یعنی چه
تبرا (تبرّی) به معنای دوری جستن، بیزاری و انزجار از دشمنان خدا و اهل باطل است. تولا (تولّی) به معنای دوست داشتن، پذیرش سرپرستی و محبت به خدا، پیامبر، اهلبیت و رهروان راه حق است. این دو مفهوم مکمل، به عنوان قانون جذب و دفع در ایمان و از فروع دین در مذهب تشیع شناخته میشوند.
تلفظ
در زبان عامیانه و ادبیات فارسی به صورت «تَبَرّا و تَوَلّا» تلفظ میشود. ریشه اصلی واژگان در زبان عربی به صورت تَوَلّی (Tavalli) و تَبَرّی (Tabarri) در باب تفعل است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، عبارت «تبرا و تولا» دقیقاً ۹ حرف دارد. مفاهیم مترادف آن مانند «تولی و تبری» نیز ۹ حرفی است و در پاسخ به سؤالاتی مربوط به فروع دین یا مرز ایمان کاربرد دارد.
به انگلیسی
در ترجمه انگلیسی مفاهیم دینی، برای تولا از واژگانی چون devotion (وفاداری و ارادت) و allegiance (بیعت و دوستی) استفاده میشود. برای تبرا از عباراتی مانند renunciation (برائت و انکار) و disavowal یا dissociation (بیزاری و دوریگزینی) استفاده میگردد.
به فارسی
معادلهای اصیل فارسی برای تولا شامل «دوستی»، «محبت»، «مهرورزی» و «همراهی» است. معادلهای فارسی تبرا شامل «بیزاری»، «دوری»، «نفرت»، «قهر» و «انزجار» است که در ادبیات گاه از ترکیب «مهر و کین» برای نشان دادن هر دو استفاده میشود.
در قرآن
ترکیب فعلی «تبرا و تولا» به این صورت در قرآن نیامده، اما مفاهیم و مشتقات آنها بارها ذکر شده است. در مورد تبرا، آیه ۴ سوره ممتحنه (إِنَّا بُرَآءُ مِنْکُمْ: ما از شما بیزاریم) و آغاز سوره توبه (بَرَاءَةٌ مِنَ اللَّهِ) نمونههای بارز هستند. در مورد تولا نیز آیه ۲۳ سوره شوری معروف به آیه مودت (إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَىٰ) و آیه ۵۵ سوره مائده (آیه ولایت) مصادیق اصلی آن به شمار میروند.
نماد چیست
در متون اخلاقی و عرفانی، بهترین نماد برای تولا و تبرا «دستگاه جاذبه و دافعه» یا «آهنربا» است. ایمان واقعی مانند آهنربایی است که خوبیها و دوستان خدا را جذب (تولا) و ناخالصیها و بدیها را دفع (تبرا) میکند. همچنین نمادهای بصری دیگری چون «شهد و شرنگ» یا «گل و خار» برای تبیین این مرزبندی اعتقادی به کار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل تبرا و تولا
عبارت «تبرا و تولا» که در اصل همان واژگان عربی «تولی و تبری» هستند، از اصطلاحات اساسی و فروع دین در مذهب تشیع به شمار میروند. این دو مفهوم در کنار یکدیگر، توازن عقیدتی و رفتاری یک مسلمان را شکل میدهند؛ به این معنا که دینداری تنها در دوستی خلاصه نمیشود، بلکه باید همراه با مرزبندی مشخص و بیزاری از کفر، ستم و باطل باشد.
تولا به معنای محبت عمیق و پیروی از مسیر اولیای الهی و در رأس آنها پیامبر اسلام و اهلبیت است، در حالی که تبرا وجههٔ دفاعی ایمان را نشان میدهد و مؤمن را موظف میسازد تا از دشمنان حقیقت و ارزشهای الهی دوری جسته و انزجار خود را اعلام کند. این دو اصل مکمل، هویت و مرزهای فکری و اجتماعی جامعه اسلامی را تعیین میکنند.