معنی
واژهٔ «گهر» در زبان فارسی اصیل به معنای سنگهای گرانبها و گنجینههای درخشان مانند مروارید و یاقوت است. در ادبیات فارسی این کلمه فراتر از معنای مادی رفته و به عنوان استعارهای از روح پاک، سخن گرانسنگ، حقیقت درونی انسان و همچنین اصالت تبار و نژاد به کار میرود.
یعنی چه
وقتی در متن یا شعری از «گهر» یاد میشود، منظور چیزی است که از نظر مادی یا معنوی ارزش بسیار بالایی دارد. این واژه نشاندهندهٔ درونمایه، اصل و اساس هر پدیده است؛ چنانکه بدگهر به معنای بدذات و نیکگهر به معنای پاکنهاد است.
مترادف
این کلمات در بافتهای مختلف لغوی و ادبی میتوانند به جای «گهر» برای رساندن مفهوم ارزش مادی یا اصالت معنوی استفاده شوند.
متضاد
در تقابل مادی، خزف و خاک که بیارزش هستند ضد گهر قرار میگیرند و در مفاهیم اخلاقی و انسانی، بدگهری و پستی متضاد آن است.
هم خانواده
این واژهها همگی از یک ریشه اشتقاق یافتهاند یا ترکیبات ادبی و اسامی خاصی هستند که بر اساس واژهٔ پایه شکل گرفتهاند.
ریشه
«گهر» مخفف و صورت کهنتر «گوهر» است که ریشه در فارسی میانه دارد. جالب اینجاست که واژهٔ «جوهر» و جمع آن «جواهر» در زبان عربی نیز معرب (عربیشده) همین واژهٔ فارسی اصیل هستند که پس از ورود به عربی، دوباره با ساختاری جدید به ادبیات ما بازگشتهاند.
جمله سازی
در جدول
در سؤالات جدول، برای راهنماییهایی همچون «سنگ قیمتی ۳ حرفی»، «مخفف گوهر» یا «اصل و نژاد»، کلمهٔ «گهر» پاسخ دقیق و صحیحی است.
به انگلیسی
بسته به اینکه کلمه در متن به معنای مادی (جواهرات) به کار رفته باشد یا معنای فلسفی و ادبی (ذات و درونمایه)، برگردان انگلیسی آن متفاوت خواهد بود.
جمعبندی و توضیح کامل گهر
واژهٔ «گهر» یکی از زیباترین و کهنترین کلمات زبان فارسی است که ریشه در دوران فارسی میانه (پهلوی) دارد. این واژه در لایهٔ نخست معنایی خود به سنگهای قیمتی، مروارید و جواهرات درخشان اشاره دارد، اما جایگاه ویژهٔ آن در فرهنگ و ادبیات ایرانی، به دلیل کاربردهای استعاری و مجازی فراوان آن است. شاعران و عارفان بزرگ تاریخ ما، گهر را نمادی از پاکی درونی، روح متعالی، تبار و نژاد اصیل و حتی سخنان گرانبها دانسته و ارزشهای والای انسانی را به درخشندگی آن تشبیه کردهاند.
این کلمه گرچه در متن قرآن کریم به صورت مستقیم نیامده است، اما مصادیق مادی و بهشتی آن مانند لؤلؤ و مرجان بارها در آیات الهی ذکر شدهاند. نفوذ این واژهٔ ایرانی به قدری قوی بوده که به زبانهای همسایه مانند عربی و ترکی نیز راه یافته؛ به طوری که کلمات مفاهیمی چون «جوهر» و «جواهر» در عربی، شکل تغییریافته و معرب همین واژه هستند. در مجموع، گهر نمایندهٔ هر چیز گرانقدر، اصیل و نایاب است.