یعنی چه
این اصطلاح در ادبیات مذهبی، تفاسیر قرآن و متون تاریخی برای توصیف پراکندگی و ریزش اجرام آسمانی به کار میرود. همچنین در معنای استعاری به از دست رفتن و غروب دانشمندان و شخصیتهای بزرگ یک جامعه اشاره دارد.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه عربی «تَناثُر» (مصدر باب تفاعل) و «نُجوم» (جمع تکسیر نَجم) ساخته شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت با توجه به تعداد حروف (۹ حرف) خودِ «تناثر نجوم» است. نمونههای مشابه آن «انتثار کواکب» یا «تهافت نجوم» هستند.
به انگلیسی
عبارات فوق به معنای پراکندگی یا متلاشی شدن ستارگان در زبان انگلیسی کاربرد دارند.
به عربی
این اصطلاح خود یک ترکیب کاملاً عربی است و در متون دینی و تفسیری به همین صورت یا به شکل «انتثار الکواکب» استعمال میشود.
به فارسی
در برگردان روان فارسی میتوان آن را به «پراکنده شدن ستارگان»، «فرو ریختن اختران» یا «متلاشی شدن اجرام آسمانی» تعبیر کرد.
در قرآن
خود این ترکیب به این شکل در قرآن نیست؛ اما در آیه ۲ سوره انفطار عبارت «وَإِذَا الْكَوَاكِبُ انْتَثَرَتْ» (و آنگاه که ستارگان پراکنده شوند و فرو ریزند) و در آیه ۲ سوره تکویر عبارت «وَإِذَا النُّجُومُ انْكَدَرَتْ» آمده است که مفسران بزرگ آن را به «تناثرت و تساقطت» (پراکنده شدند و سقوط کردند) معنا کردهاند.
نماد چیست
در فرهنگ اسلامی و شیعی، این اصطلاح نمادی از پایان یک دوره بزرگ، دگرگونی کیهانی در آستانه رستاخیز، و همچنین استعارهای از غروب و از دست رفتن چهرههای برجسته علمی، مذهبی و دانشمندان (بهویژه در سالهای آغازین غیبت کبری) است. همچنین در تاریخ به رخدادهای شگفتانگیز نجومی مانند شهاببارانهای شدید پیاپی «عام تناثر النجوم» میگفتند.
جمعبندی و توضیح کامل تناثر نجوم
عبارت «تناثر نجوم» یک ترکیب مضاف و مضافالیه با ریشه عربی است که به معنای پراکنده شدن، فروپاشی و ریزش ستارگان در فضا دلالت دارد. اگرچه این ترکیب دقیق در متن قرآن نیامده، اما آیات متعددی در توصیف وقایع آخرالزمان و آستانه قیامت وجود دارند که دقیقاً همین مفهوم دگرگونی کیهانی و فروپاشی ستارگان را با واژگانی چون «انتثرت» و «انکدرت» بازگو میکنند.
این اصطلاح علاوه بر بعد اخترشناسی و مذهبی، کارکردی استعاری و نمادین نیز در متون روایی و تاریخی دارد؛ به طوری که گاه برای اشاره به فقدان و از دست رفتن دانشمندان و نخبگان بزرگ جامعه یا رخ دادن دگرگونیهای عمیق اجتماعی در یک دوره تاریخی خاص (مانند آغاز غیبت کبری) به کار رفته است. در گاهشماری تاریخ اسلام نیز سالهایی که شاهد شهاببارانهای کمنظیر و شدید بودهاند، به عنوان «عام تناثر النجوم» ثبت شدهاند.