یعنی چه
تنگنظری در مفهوم فکری به معنای تعصب، عدم تساهل و محدوداندیشی است که باعث میشود فرد نتواند عقاید و رفتارهای دیگران را برتابد. در مفهوم اخلاقی و مادی نیز به بخل، حسادت و کمظرفیتی در برابر پیشرفت و نعمتهای دیگران دلالت دارد.
تلفظ
این واژه از دو بخش فارسی «تنگ» (تَنگ) و واژه عربی «نظر» (نَظَر) به همراه پسوند مصدری «ی» (ای) ساخت یافته است.
در جدول
واژه «تنگ نظری» در جدولهای شرح در متن دقیقاً ۷ حرف دارد. با توجه به تعداد طراحان، واژههایی مانند بخل، حسادت و تعصب نیز میتوانند به عنوان پاسخهای جایگزین مطرح شوند.
به انگلیسی
بسته به متن و کاربرد، برای بعد فکری آن از Narrow-mindedness و برای بعد مادی و اخلاقی (بخل) از واژه Stinginess استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی معادل دقیق تنگنظری فکری اصطلاح «ضیق الأفق» است، اما در متون اخلاقی از واژگان شح، بخل و حسد نیز برای رساندن این مفهوم استفاده میشود.
در قرآن
ترکیب فارسی «تنگنظری» در قرآن وجود ندارد، اما مفهوم آن به شدت نکوهش شده است. برای نمونه در آیه ۱۰۰ سوره اسراء واژه «قَتُور» به معنی بخیل و تنگنظر آمده است: «وَکَانَ الْإِنْسَانُ قَتُورًا» (و انسان همواره بسیار بخیل و تنگنظر است). همچنین در آیه ۱۲۸ سوره نساء به وجود «شُحّ» (تنگنظری و بخل نفسانی) و در سوره فلق به رذیله حسد اشاره شده که همگی از ریشههای روانی تنگنظری هستند.
نماد چیست
در فرهنگ تصویری و ادبی، «عینک دودی و تیره» نماد دیدن دنیا از یک دریچه تاریک و محدود است. همچنین «اسب چشمبسته» نماد نداشتن زاویه دید گسترده و تعصب فکری است، در حالی که «مشت گرهکرده و بسته» نماد بخل، امساک و تنگنظری مادی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل تنگ نظری
تنگنظری یکی از ویژگیهای ناپسند اخلاقی و فکری است که در دو ساحت عمده بروز میکند؛ در ساحت اندیشه، به معنای تعصب، جزماندیشی و ناتوانی در پذیرش، درک یا تحمل آرا و نظرات دیگران است که نقطه مقابل آن «وسعت نظر» یا «سعه صدر» قرار دارد. در ساحت رفتار و اخلاق، این واژه با مفاهیمی چون بخل، حسادت و چشمتنگی گره خورده و نشاندهنده ناخرسندی فرد از دیدن خیر، پیشرفت و نعمت در دست دیگران است.
این واژه مرکب از «تنگ» با ریشه پهلوی و «نظر» با ریشه عربی ساخته شده و نشاندهنده محدودیت افق دید فرد است. در فرهنگ اسلامی و آیات قرآنی، اگرچه خود این لفظ به کار نرفته، اما ریشههای روانی آن نظیر تعصب جاهلی، حسد و شحّ (بخل شدید مادی و معنوی) به شدت مذمت شدهاند و انسان به گشادهرویی، آزاداندیشی و سخاوت دعوت شده است.