معنی دژخیم چیست؟ مترادف و متضاد آن

معنی

واژهٔ دژخیم در رایج‌ترین کاربرد امروزی و تاریخی خود به معنای جلاد، میرغضب و مأمور اجرای حکم اعدام یا شکنجه است. همچنین در متون کهن به عنوان صفت برای افراد بدخو، خشن، سنگدل و بدسرشت به کار می‌رفته و در مواردی نیز به معنای زندانبان یا نگهبان قلعه بوده است.

یعنی چه

عبارت دژخیم در لغت به معنای دارندهٔ طبع و سرشت ناپسند است. این کلمه به کسی اطلاق می‌شود که به دلیل قساوت قلب و بی‌رحمی، وظیفهٔ مجازات، شکنجه یا کشتن محکومان را بر عهده دارد و در ادبیات مظهر ستمگری است.

مترادف

واژه‌هایی چون جلاد، میرغضب و سیاف مأموریت شغلی او را نشان می‌دهند، در حالی که کلماتی مانند بدخو و بدنهاد به ویژگی‌های اخلاقی و ریشه‌ای این مفهوم اشاره دارند.

متضاد

برای واژهٔ دژخیم متضاد مستقیم واژه‌نامه‌ای وجود ندارد، اما با توجه به معنای توأمان سرشتِ بد و عملِ کشتار، واژگانی که بر مهربانی، نجات‌بخشی و دادگری دلالت دارند، به عنوان متضادهای معنایی آن شناخته می‌شوند.

هم خانواده

این واژه صفت مرکب پارسی است و مشتقات اشتقاقی عربی ندارد. اما با کلماتی که جزء اول آن‌ها «دژ/دش» (به معنی بد) است مانند دشمن و دوزخ، و کلماتی که جزء دوم آن‌ها «خیم» (به معنی خو و خصلت) است مانند بدخیم و خوش‌خیم، هم‌ریشه و هم‌ساخت است. کلمهٔ «دژخیمان» نیز شکل جمع آن است.

ریشه

دژخیم واژه‌ای با ریشهٔ خالص فارسی میانه (پهلوی) است که در آن زبان به صورت dušxēm تلفظ می‌شده است. این کلمه از دو جزء ترکیب شده است: «دژ» یا «دش» به معنای زشت، بد و ضد؛ و «خیم» به معنای خوی، طبع و خصلت. بنابر این، معنای ریشه‌ای و اصیل آن «بدسرشت و دارای خوی زشت» است.

جمله سازی

در جدول

در جدول‌های متقاطع، کلمهٔ «دژخیم» دقیقاً ۵ حرف دارد. اگر طراح جدول معادل‌هایی برای جلاد، مأمور اعدام یا بدخو بخواهد و تعداد حروف مورد نظر ۵ باشد، پاسخ اصلی «دژخیم» است.

به انگلیسی

در زبان انگلیسی بسته به شیوهٔ مجازات از واژه‌های متفاوتی استفاده می‌شود. واژهٔ کلی برای مامور اعدام Executioner است، در حالی که Hangman صراحتاً به مامور دار زدن و Headsman به جلادی که سر می‌برده اشاره دارد.