یعنی چه
در اصطلاح عامیانه و محاورهای فارسی، به حالت کسی گفته میشود که ادعایی داشته اما از پس آن برنیامده، یا کاری انجام داده که موجب آبروریزی، کنفت شدن و سنگ روی یخ شدن او در برابر دیگران شده است.
تلفظ
این واژه در گفتار روزمره معمولاً با املای «خیط» یا «خیت» و به صورت مجهول یا صفت مفعولی به کار میرود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، عبارت «خیط شده» یا «خیط شدن» معمولاً به عنوان راهنمای کلماتی مثل بور شدن، خجل شدن، ضایع شدن یا کَنَف شدن استفاده میشود.
به انگلیسی
برای بیان این حالت در انگلیسی اصطلاح «to mess up badly» (گند زدن/خرابکاری کردن) نیز در بستر محاورهای کاربرد نزدیکی دارد.
به عربی
عبارت «خابَ أملُه» (ناامید و ناامیدکننده شد) نیز در برخی متون برای این مفهوم به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیقتر و رسمیتر آن در زبان فارسی معیار شامل واژگانی چون سرافکنده، شرمسار، منفعل و مغبون است.
نماد چیست
این اصطلاح نماد اسطورهای یا رسمی ندارد؛ اما از نظر استعاری، اشاره به ریشه واژه «خیط» (نخ و رشته) دارد؛ گویی رشته کار یا انسجامِ آبروی شخص پاره و نازک شده و کنترل موقعیت از دست رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل خیط شده
اصطلاح «خیط شده» که در فرهنگ لغات عامیانه گاهی با املای «خیت شده» نیز ضبط شده است، یکی از پرکاربردترین تعابیر کنایی و محاورهای در زبان فارسی برای توصیف حالت شرمندگی عمیق و ضایع شدن در جمع است. این حالت معمولاً زمانی رخ میدهد که اصرار یا ادعای فردی پوچ از آب درآید یا رفتار او مایه آبروریزی شود.
از نظر ریشهشناسی، برخی آن را برخاسته از واژه عربی «خیط» به معنی نخ میدانند که مجازاً به باریک شدن و از تکوتا افتادن اشاره دارد، و برخی دیگر آن را از مصدر فارسی و محلی «خیتیدن» به معنای شرمسار شدن مشتق میدانند. هرچه هست، این عبارت امروزه جایگاه محکمی در ادبیات گفتاری و حتی طنز مکتوب دارد.
در بازیهای کلامی و جدول، این کلمه با مترادفهایی چون بور شدن، کنفت شدن و سنگ روی یخ شدن همپوشانی کامل دارد و به خوبی حسِ شکست اجتماعی کوتاه مدت را منتقل میکند.