یعنی چه
مخیر در لغت به کسی گفته میشود که به او حق انتخاب داده شده است تا از میان گزینههای موجود، یکی را به دلخواه خود برگزیند. این واژه در واقع نقطه مقابل مجبور قرار دارد.
تلفظ
این واژه به صورت اسم مفعول یعنی مُخَیَّر (با فتح ی) تلفظ میشود که به معنی صاحباختیار است. در صورتی که به صورت اسم فاعل یعنی مُخَیِّر (با کسر ی) تلفظ شود، به معنای اختیاردهنده خواهد بود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند مخیر، مختار و آزاد به عنوان پاسخهای هممعنی شناخته میشوند.
به انگلیسی
برای معادلسازی این واژه در زبان انگلیسی از عباراتی استفاده میشود که مفهوم داشتن حق انتخاب و عدم اجبار را برسانند.
به فارسی
در زبان فارسی سره و رایج، میتوان از واژههایی چون صاحباختیار، ذیاختیار، آزاد و خودرای برای رساندن مفهوم مخیر استفاده کرد.
در قرآن
لفظ «مخیر» به طور صریح در متن قرآن کریم ذکر نشده است؛ با این حال، ریشه آن (خیر) و مفهوم اختیار داشتن انسان در انتخاب مسیر زندگی و دین در آیات متعددی مانند «لا إكراه في الدين» (بقره ۲۵۶) به وضوح تبیین شده است. همچنین در فقه اسلامی اصطلاح واجب مخیر کاربرد فراوانی دارد.
نماد چیست
از آنجا که مخیر یک مفهوم انتزاعی، حقوقی و فقهی است، نماد فیزیکی یا مادی خاصی در فرهنگها ندارد؛ اما در بستر فلسفه و اخلاق، نمادی از آزادی اراده (Free Will) و مسئولیت انسان در قبال تصمیمهای خویش به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل مخیر
واژه مُخَیَّر اسمی با ریشه عربی (از باب تفعیل) است که در زبان فارسی به عنوان صفت به کار میرود و به شخص یا وضعیتی اشاره دارد که در آن اجبار و اکراه راهی ندارد. فرد مخیر کسی است که راهها یا گزینههای متعددی پیش رو دارد و میتواند با اراده و تصمیم خود، یکی را برگزیند.
این کلمه در تقابل مستقیم با واژه مجبور قرار میگیرد و کاربرد وسیعی در متون حقوقی، فقهی و فلسفی دارد؛ برای نمونه، در فقه از «واجب مخیر» سخن به میان میآید که مکلَف میتواند یکی از چند کار مشخص (مانند انواع کفاره) را به اختیار خود انجام دهد.