یعنی چه
گنجشک به گروهی از پرندگان کوچک جثه و پرتحرک گفته میشود که منقاری مخروطی و قوی برای خوردن دانهها دارند. این پرندگان وابستگی زیادی به محیطهای انسانی دارند و در شهرها و روستاها به فراوانی دیده میشوند.
متضاد
از آنجا که گنجشک اسم ذات (نام یک جاندار) است، متضاد لغوی ندارد؛ اما در ادبیات و تمثیلهای فارسی، معمولاً در تقابل با پرندگان شکاری و بزرگی چون عقاب، شاهین و باز قرار میگیرد.
هم خانواده
این کلمه به دلیل جامد بودن، همخانوادهٔ اشتقاقی (مانند واژگان عربی) ندارد؛ اما شکلهای کهن و دگرگونشدهٔ تاریخی آن مانند بنجشک و کنجشک همریشهٔ آن به شمار میروند.
ریشه
این واژه از زبان فارسی میانه و شکلهای کهنی مانند winjišk یا wencšk (وینجشک) گرفته شده است که در تحول تاریخی زبان فارسی به صورت گنجشک درآمده است.
جمله سازی
تلفظ
این واژه در زبان فارسی با ضمه گاف، سکون نون، جیم مکسور و سکون شین و کاف (گُـنْـجِـشْـک) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، اگر نام ۵ حرفی گنجشک مد نظر نباشد، معمولاً از نامهای محلی آن مانند چغوک (خراسانی) یا ملوچ استفاده میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره عمومی به این پرنده از واژه Sparrow استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی به طور کلی به گنجشک و پرندگان کوچک مشابه آن عصفور میگویند و گنجشک خانگی اصطلاحاً عصفور دوري نامیده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی واژه Serçe برای این پرنده به کار میرود.
نماد چیست
گنجشک در فرهنگ و ادبیات فارسی نماد سادگی، نشاط، قناعت (همانند اصطلاح گنجشکروزی) و همچنین نماد موجودی کوچک و بیدفاع در برابر پرندگان قدرتمند شکاری مانند شاهین و عقاب است.
جمعبندی و توضیح کامل گنجشک
گنجشک پرندهای کوچک، پرتحرک و دانهخوار است که به دلیل سازگاری بالا با محیطهای انسانی، حضوری پررنگ در زندگی روزمره مردم دارد. این واژه اصالت فارسی داشته و ریشه در زبان پارسی میانه دارد و در گویشهای مختلف ایران با نامهایی چون چغوک و ملوچ نیز شناخته میشود.
در فرهنگ و ادبیات فارسی، گنجشک جایگاه ویژهای دارد و به عنوان نمادی از سادگی، پرواز سبکبالانه، قناعت و گاه بیدفاع بودن در برابر قدرتمندان توصیف میشود. با وجود اینکه نام آن به طور مستقیم در متن قرآن نیامده، اما در احادیث و روایات اسلامی به فراوانی از آن یاد شده است.