یعنی چه
این عبارت در واقع مصرعی از شاهنامه فردوسی است که در آن خرد به دو صفتِ راهنماییکننده (رهنما) و شادیآور و آرامشبخش (دلگشا) توصیف شده است؛ عقلی که راه را نشان میدهد و اندیشهای که غم را از دل میزداید.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت روان و بر اساس وزن شعر (فعولن فعولن فعولن فعول) به صورت «خِرَدِ رَهنِمای وَ خِرَدِ دِلگُشای» است.
در جدول
این عبارت به عنوان یک پاسخ ۱۹ حرفی (بدون احتساب فاصلهها در جدولهای متقاطع) یادآور مصرع معروف حکیم فردوسی طوسی در ستایش عقل است.
به انگلیسی
معادلهای انگلیسی که مفهوم عقل هدایتگر و حکمت بخشاینده آرامش به قلب را برسانند.
به عربی
در زبان عربی این مفهوم اشاره به عقلی دارد که انسان را هدایت کرده و موجب فرج و گشایش قلبی میشود.
به فارسی
ترکیب واژگان این عبارت کاملاً پارسی اصیل (سره) هستند. خرد به معنی عقل و دانایی، رهنما از ریشه راه و نما (نمایانکننده راه) و دلگشا از دل و گشا (بازکننده و شادکننده دل) ساخته شده است.
در قرآن
این ترکیبِ شاعرانه و ادبی به طور لفظی در قرآن کریم نیامده است؛ اما مفهوم محوری آن یعنی ارزش عقل، تفکر و هدایتگری الهی بارها با واژگانی چون «العقل»، «الرشد» و ستایش «اولیالالباب» (خردمندان) مورد تأکید قرار گرفته است.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات حماسی ایران، خرد بالاترین هدیه الهی و نماد نوری است که انسان را در دو سرای (دنیا و آخرت) از تاریکی جهل، گمراهی و غم نجات میدهد و به سوی رستگاری هدایت میکند.
جمعبندی و توضیح کامل خردرهنمای وخرددلگشای
عبارت «خرد رهنمای و خرد دلگشای» یک واژه مفرَد یا اصطلاح عامیانه نیست، بلکه مصرع نخست از یک بیتِ بسیار مشهور و کلیدی در دیباچهٔ شاهنامهٔ حکیم ابوالقاسم فردوسی است. فردوسی کتاب خود را با ستایش جان و خرد آغاز میکند و در این بیت میسراید: «خرد رهنمای و خرد دلگشای / خرد دست گیرد به هر دو سرای». این عبارت نشاندهنده جایگاه والای عقل در جهانبینی ایرانی و حماسی است.
از نظر معنایی، این ترکیب به دو ویژگی بنیادین عقل اشاره دارد؛ اول ابزار شناخت و راهنمایی بودن در مسیر زندگی (رهنما)، و دوم بخشیدن آرامش باطنی، امید و رهایی از اندوه (دلگشا). تمام اجزای این عبارت ریشه در زبانهای ایرانی کهن دارند و نمونهای عالی از فصاحت زبان فارسی سره محسوب میشوند که مفهوم تفکر هدایتگر را به زیباترین شکل به تصویر میکشد.