یعنی چه
این کلمه در زبان عربی جمع «فضل» است که به معنای افزونی، باقیمانده و کارهای زائد است. در زبان فارسی، این واژه بیشتر برای توصیف فردی به کار میرود که بیش از حد در امور شخصی دیگران دخالت و تجسس میکند (تطفّل). در اصطلاح فقهی نیز به کسی که بدون اجازه و وکالت در مال دیگری تصرف کند، فضولی میگویند. همچنین در تاریخ پیش از اسلام، حلفالفضول نام یک پیمان دفاع از ستمدیدگان بوده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با ضمه روی حرف «ف» و «ض» به صورت [اَلفُضول] است. در زبان عربی حرف ضاد با مخرج خاص خود و در زبان فارسی مانند حرف زاد تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به عنوان پیمان جوانمردی مکه یا معادل عربی زیادهروی و کنجکاوی، کلمه شش حرفی «الفضول» است.
به عربی
در زبان عربی معاصر، برای بیان مفهوم کنجکاوی مثبت از اصطلاح «حب الاستطلاع» و برای دخالتهای آزاردهنده و منفی از واژه «التطفل» استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی، واژه merak برای حس کنجکاوی به کار میرود و با اضافه شدن پسوند، صفت meraklı برای شخص کنجکاو یا فضول ساخته میشود.
به فارسی
برگردان دقیق این واژه در متون کهن فارسی به معنای «زیادتها» و «چیزهای اضافی» است، اما در کاربرد روزمره معادل مداخلهگری، سرک کشیدن، تطفل و تجسس در احوال دیگران معنا میدهد.
در قرآن
واژه «الفضول» به صورت مستقیم در متن قرآن کریم وجود ندارد. با این حال، ریشه ثلاثی آن یعنی «ف-ض-ل» در قالب کلماتی مانند «فضل» (به معنی بخشش، کرم و برتری الهی) بارها به کار رفته است. همچنین مفهوم منفی فضولی و تجسس در آیه ۱۲ سوره حجرات با عبارت «وَلَا تَجَسَّسُوا» به شدت نهی شده است.
نماد چیست
این واژه در فرهنگ اسلامی و تاریخی، یادآور «حلفالفضول» و نماد پیمانداری، جوانمردی، حمایت از مظلوم و دادخواهی است، چرا که پیامبر اسلام (ص) در جوانی در آن شرکت داشتند و همواره به آن افتخار میکردند. در ادبیات اجتماعی و اخلاقی امروز، این کلمه نماد تجاوز به حریم شخصی دیگران و کنجکاوی نکوهیده است.
جمعبندی و توضیح کامل الفضول
واژه «الفضول» یک کلمه عربی از ریشه «فضل» است که در دو قلمرو کاملاً متفاوت معنایی و تاریخی کاربرد دارد. در زبان عامه و تداول فارسی، این واژه بار منفی دارد و به رفتاری اشاره میکند که در آن فرد با کنجکاوی بیش از حد، به حریم خصوصی دیگران سرک میکشد یا در کارهایی که به او مربوط نیست مداخله میکند. این مفهوم در اخلاق اسلامی تحت عنوان تجسس منع شده است.
از سوی دیگر، در تاریخ اسلام این کلمه بخشی از نام یک پیمان بسیار مقدس و اخلاقی به نام «حلف الفضول» (پیمان جوانمردان) است. این پیمان در دوران جاهلیت و در شهر مکه برای حمایت از مسافران و ستمدیدگان در برابر زورگویان بسته شد و حضرت محمد (ص) پیش از بعثت در آن عضویت داشتند و پس از اسلام نیز از آن به نیکی یاد کردند. بنابراین کلمه مذکور بسته به متن، میتواند معنای مداخلهگری یا دادخواهی داشته باشد.