یعنی چه
این واژه در اصل به صدایی اشاره دارد که حیواناتی مانند بز و میش از بینی یا دهان خود خارج میکنند. در توسعه معنایی و کنایی، به هر چیز فوقالعاده حقیر، پستیهای دنیا، یا حتی صداهای اعتراضی و تمسخرآمیز عامیانه اطلاق میشود.
تلفظ
تلفظ این کلمه با سکون فاء و فتح عین و طاء به صورت «العَفْطَة» است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول درباره واژگان نهجالبلاغه یا معادلهای باد بینی بز، کلمه ۶ حرفی «العفطه» یا ۴ حرفی «عفطه» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
بسته به متن، میتوان آن را به صدای عطسه حیوان یا ترشحات بینی آن ترجمه کرد. در سیاق کنایی به معنای امر کاملاً بیارزش (worthless) است.
به عربی
در زبان عربی معاصر و عامیانه (مانند گویش عراقی)، گاهی به صدای تمسخرآمیزی که از بین دو لب خارج میشود نیز عفطه میگویند.
به فارسی
این کلمه معادل تکواژهای دقیقی در فارسی معیار امروز ندارد؛ اما میتوان آن را به «آب بینی بز» یا کنایتاً «پشیز»، «چیز ناچیز» و «هیچ» ترجمه کرد.
در قرآن
این واژه کاربرد قرآنی ندارد، اما شهرت بینظیر آن در فرهنگ اسلامی به دلیل استفاده در خطبه شقشقیه نهجالبلاغه توسط امام علی (ع) است که فرمودند دنیا در نظر ایشان از «عفطة عنز» (آب بینی یک بز) بیارزشتر است.
نماد چیست
در ادبیات مذهبی و اخلاقی، عبارت «عفطه عنز» به عنوان ضربالمثلی برای تحقیر شدید جلوههای مادی دنیا و مناصب سیاسی بیهدف یاد میشود.
جمعبندی و توضیح کامل العفطه
واژه «العفطه» اصالتاً یک واژه کهن عربی از ریشه (ع ف ط) است که در اصطلاح لغوی به صدای عطسه یا افشاندن آب بینی حیواناتی چون بز و گوسفند اشاره دارد. این واژه در زبان فارسی به عنوان یک لغت مستقل و رایج کاربرد ندارد و صرفاً در متون کهن، لغتنامههای تاریخی و متون دینی وارد شده است.
بزرگترین دلیل ماندگاری و شناخت این کلمه، تعبیر استعاری و بسیار تکاندهنده حضرت علی (ع) در خطبه سوم نهجالبلاغه (شقشقیه) است. ایشان برای نشان دادن اوج بیارزشی حکومت و مادیات دنیا، آن را به «عفطه عنز» تشبیه کردند. به همین دلیل، این کلمه در فرهنگ اسلامی به نمادی شاخص برای حقارت و پستی مادیگرایی تبدیل شده است.