یعنی چه
الضجر در لغت به معنای تفتگی، بیقراری از اندوه، ستوهی، دلتنگی و خستگی روحی است. این حالت زمانی رخ میدهد که انسان در اثر فشار، یکنواختی زندگی یا ناملایمات، دچار مِلأل و کمحوصلگی شدید میشود و سعهٔ صدر خود را از دست میدهد.
تلفظ
این واژه در زبان عربی همراه با الف و لام تعریف به صورت «الضَّجَر» تلفظ میشود که در آن حرف ضاد دارای تشدید است و حروف جیم و راء با فتحه خوانده میشوند.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژهٔ «الضجر» به عنوان پاسخ ۵ حرفی برای مفاهیمی همچون بیحوصلگی، ملالت و دلتنگی کاربرد دارد.
به انگلیسی
این واژه در زبان انگلیسی با توجه به سیاق متن، بیشتر با مفاهیم خستگی از یکنواختی، بیتابی و بیحوصلگی معادلسازی میشود.
به عربی
در زبان عربی معیار، مترادفهای دقیقی وجود دارند که هرکدام مرتبهای از دلتنگی و اندوه درون را بازگو میکنند.
به فارسی
نزدیکترین برگردانهای فارسی برای این واژه، کلماتی مانند ستوه آمدن، دلتنگی، بیقراری، بیتابی و خستگی روحی هستند.
در قرآن
خود واژهٔ «الضجر» یا مشتقات مستقیم آن به صورت صریح در متن قرآن کریم به کار نرفته است؛ اما مفسران و لغویون بزرگ، کلمهٔ «أُفّ» را در آیاتی مانند «فَلَا تَقُل لَّهُمَا أُفٍّ» (سوره اسراء، آیه ۲۳) به معنی «أتضجّر» (اظهار ملال و بیحوصلگی میکنم) معنا کردهاند و مفهوم آن را با این آیه پیوند زدهاند.
نماد چیست
در متون اخلاقی، الضجر نماد قِصر نفس (کمطاقتی) و نقطه مقابل سعهٔ صدر است. در ادبیات عامیانه و کهن عرب نیز، شترِ «ضجور» (شتری که موقع دوشیدن ناله و بدخلقی میکند) نماد افراد بخیلی است که کارهای خیر یا وظایف خود را با اکراه، غرولند و سختی انجام میدهند؛ همانطور که در ضربالمثل «إنَّ الضَّجُورَ قَدْ تُحْلَبُ» اشاره شده که گاهی با مدارا میتوان از آدم بدخلق هم بهره برد.
جمعبندی و توضیح کامل الضجر
واژهٔ «الضجر» ریشهای اصیل در زبان عربی (ض-ج-ر) دارد و در لغت به معنای تنگ شدن مکان یا بیقراری و نالهٔ شتر بدخلق بوده است. این کلمه به مرور زمان در مفاهیم ذهنی و روانشناختی به کار رفت و به حالت دلتنگی، بیحوصلگی شدید، ملال و خستگی روحی اطلاق شد که انسان در مواجهه با تکرار، یکنواختی یا فشارهای زندگی به آن دچار میشود.
اگرچه این عبارت به طور مستقیم در آیات قرآن کریم ذکر نشده، اما ریشههای معنایی آن در تفاسیر و ذیل واژههایی چون «اف» به خوبی تبیین شده است. در ادبیات فارسی و عربی، این کلمه بازتابدهندهٔ بیتابی، کمظرفیتی در برابر سختیها و از دست رفتن آرامش درونی است.
در حوزهٔ واژهگزینی و حل جدول، الضجر معادل دقیقی برای مفاهیمی چون ستوه، مِلأل و ضیق صدر به شمار میرود و بررسی ریشهشناختی آن نشان میدهد که چگونه یک مفهوم مادی (تنگ شدن فضا) به یک حالت روحی و درونی (تنگ شدن دل و بیحوصلگی) پیوند خورده است.