یعنی چه
این کلمه یک ترکیب عربی (بِـ + أَنفُس + هِم) است که در متون دینی و ادبی به معنای «به خودشان»، «توسط خودشان» یا «در درون جانشان» به کار میرود و بر ذات، وجود یا مسئولیت فردی انسانها تأکید دارد.
تلفظ
در اصل عربی با کسرهٔ باء و همزه، سکون نون، ضمهٔ فاء، کسرهٔ سین و هاء و سکون میم خوانده میشود، اما در فارسی گاهی به صورت سرهم و روان «بانفسهم» تلفظ و نگاشته میشود.
در جدول
پاسخ متداول در جداول کلمات متقاطع برای معادل «به خودشان» با ریشه قرآنی، کلمه ۷ حرفی «بانفسهم» است.
به انگلیسی
در ترجمههای انگلیسی متون قرآنی و عبارات مشابه، برای انتقال معنای بازگشت عمل به خود افراد، از این ضمایر استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای بیان این مفهوم از واژه عمومی kendileri یا ترکیب دینی آن استفاده میکنند.
به فارسی
معادلهای دقیق روان فارسی این عبارت شامل کلماتی چون «خودشان»، «ذاتشان»، «خویشتن» و در برخی بافتها «شخصاً» یا «به خود» است.
در قرآن
این واژه در آیات کلیدی قرآن به کار رفته است؛ از جمله در سوره رعد آیه ۱۱: «إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُوا مَا بِأَنفُسِهِمْ» که تأکید میکند خداوند سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمیدهد مگر آنکه آنچه را در درون و وجود خودشان است تغییر دهند.
جمعبندی و توضیح کامل بانفسهم
واژه «بانفسهم» که در اصل ترکیب عربی قرآنی «بِأَنفُسِهِم» است، از سه جزء حرف جر «بِـ» (به/بهوسیله)، اسم «أنفُس» (جمع نَفس به معنای جانها یا خودها) و ضمیر «هِم» (ایشان) تشکیل شده است. این کلمه به دلیل کاربرد فراوان در معارف، تفاسیر و ادبیات اسلامی، جایگاه خاصی در زبان و ادبیات مذهبی فارسی پیدا کرده است.
از نظر معنایی، این اصطلاح فراتر از یک ضمیر ساده بوده و نمادی از مسئولیت فردی، خودآگاهی و بازگشت پیامد اعمال به ذات انسان است. در فرهنگ لغات و جداول، این کلمه معمولاً به عنوان معادل عباراتی چون «به خودشان» یا «در درون جانشان» شناخته میشود و در آیات مشهوری مانند آیه ۱۱ سوره رعد، به عنوان قاعده اصلی تحول درونی و اجتماعی جوامع بشری مطرح شده است.