معنی
واژه ضایع در لغتنامههای معتبر فارسی به چیزی اطلاق میشود که تباه و فاسد شده یا بدون استفادهٔ مفید هدر رفته باشد. همچنین در ادبیات کلاسیک به معنای بیاعتبار و از ارزش افتاده نیز کاربرد داشته است.
یعنی چه
وقتی میگوییم چیزی ضایع شد، یعنی آن امر یا شیء کارایی و ارزش خود را از دست داده و باطل شده است. در گفتگوهای روزمره نیز به حالت شرمساری اجتماعی یا لو رفتن یک موقعیت اشاره دارد.
مترادف
متضاد
هم خانواده
ریشه
این واژه ریشه در زبان عربی دارد و به معنای اصلی «از بین رفتن، گم شدن و هدر رفتن» است. مشتقات فعلی آن مانند «أضاعوا» و «نضیع» بارها در آیات قرآن کریم به معنی تباه کردن یا ترک کردن اعمال و عبادات به کار رفته است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند تباه، فاسد یا نفله به عنوان هممعنی این واژه استفاده میشوند.
به انگلیسی
برای کاربرد عامیانه آن در حالت فعلی (کنف شدن یا رسوا شدن) میتوان از اصطلاحاتی مانند 'Rezil olmak' در ترکی یا عبارات کنایهای در انگلیسی استفاده کرد.
جمعبندی و توضیح کامل ضایع
واژه «ضایع» یکی از کلمات پرکاربرد در زبان فارسی است که ریشه در زبان عربی دارد. این کلمه در متون رسمی، ادبی و واژهنامههای کلاسیک نظیر دهخدا و معین به معنای تباه، هدررفته، فاسد و از دست رفته به کار میرود. در ادبیات کنایی نیز نمادی از عمر تلفشده یا اعمال بیفایده و بیثمر است که هیچ سود دنیوی یا اخروی به همراه ندارد.
از سوی دیگر، این واژه در سیر تحول زبانی خود وارد حوزهی گفتار عامیانه و روزمره مردم ایران شده و بار معنایی جدیدی به خود گرفته است. امروزه در اصطلاح عامیانه، «ضایع شدن» به معنای کنف شدن، شرمسار شدن در برابر دیگران یا لو رفتن یک راز و نقشه استفاده میشود که نشاندهنده پویایی زبان در پذیرش مفاهیم جدید است.