ارتشتاران یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل ارتشتاران

واژه «ارتشتاران» جمع کلمه ارتشتار، یکی از اصیل‌ترین و عمیق‌ترین مفاهیم نظامی و اجتماعی در تاریخ ایران باستان است. ریشه این کلمه به واژه اوستایی «رَثَه‌ایشْتَرَ» بازمی‌گردد که به معنای «گردونه‌سوار» یا کسی است که روی ارابه جنگی می‌ایستد و می‌جنگد. این مفهوم نشان‌دهنده ابهت و تکنولوژی جنگی ایرانیان در دوران باستان است که بعدها در زبان پهلوی به ارتَیشتَر و در فارسی نو به ارتشتار تبدیل شد. جالب اینجاست که واژه متداول «ارتش» در دوره معاصر به اشتباه با حذف پسوند از روی این کلمه ریشه‌دار ساخته شده است.

در ساختار اجتماعی ایران باستان، به ویژه در عهد ساسانیان، جامعه به چهار طبقه اصلی تقسیم می‌شد که ارتشتاران پس از روحانیون (آثرونان)، طبقه دوم و بسیار قدرتمند جامعه را تشکیل می‌دادند. وظیفه اصلی این طبقه، پاسداری از مرز بوم، حفظ امنیت و فرماندهی لشکریان در برابر هجوم بیگانگان بود. فرمانده بزرگ این تشکیلات را «ارتشتاران‌سالار» می‌نامیدند و در دوره پهلوی نیز اصطلاح «بزرگ‌ارتشتاران» برای شخص شاه به عنوان فرمانده کل قوا به کار می‌رفت.

از دیدگاه نمادشناسی فرهنگی، این واژه با حماسه، شجاعت و رنگ سرخ پیوند خورده است. بر اساس متون پهلوی، لباس رسمی این جنگجویان سرخ‌رنگ بوده و به همین دلیل رنگ قرمز و ایزد باد (وای) که جامه سرخ دارد، به عنوان نمادهای معنوی آنان شناخته می‌شدند. در ادبیات حماسی ایران مانند شاهنامه فردوسی نیز از فداکاری‌ها و جایگاه والای این مردان جنگی تحت عنوان نیساریان یاد شده است که نشان‌دهنده پایداری این مفهوم در طول قرون متمادی است.