یعنی چه
این عبارت در لغت به معنای ظرف بزرگ و واژگونشده است، اما در اصطلاح ادبیات کلاسیک فارسی، شاعران به دلیل شکل گنبدی و محدب آسمان، آن را به تشتی سرنگون تشبیه کردهاند که بر روی زمین قرار دارد. همچنین میتواند به معنای فروپاشی یک وضعیت یا فاش شدن رازی نیز به کار رود.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت [tašt-e sar-na-gun] است.
در جدول
پاسخ دقیق برای جدول با توجه به تعداد حروف، خود عبارت «تشت سرنگون» است که ۹ حرف دارد. از معادلهای دیگر آن در جدول میتوان به آسمان یا افلاک اشاره کرد.
به انگلیسی
در ترجمه ادبی برای رساندن مفهوم آسمان از اصطلاحاتی مانند گنبد یا کاسه وارونه استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای اشاره به این تصویرسازی ادبی از تعابیر مربوط به فلک و قبه استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی و ادبی این ترکیب شامل واژگانی چون آسمان، افلاک، کاسه سرنگون، طاس سرنگون و گنبد مینا است.
نماد چیست
این ترکیب در اشعار پارسی نمادی از سقف آسمان است که انسانها را در بر گرفته و به ناپایداری، بیوفایی فلک و تقدیر اشاره دارد که سرنوشت انسانها زیر آن رقم میخورد.
جمعبندی و توضیح کامل تشت سرنگون
عبارت «تشت سرنگون» (یا طشت سرنگون) در زبان فارسی دارای دو سطح معنایی است؛ در وهله اول و به صورت تحتاللفظی به معنای ظرفی بزرگ و گود است که برعکس و واژگون شده است. اما ارزش اصلی این ترکیب در ادبیات کلاسیک ایران پدیدار میشود، جایی که شاعران بزرگ مانند خاقانی از آن به عنوان یک آرایه کنایی و تصویرسازی شاعرانه برای اشاره به آسمان، افلاک و گنبد مینا استفاده کردهاند.
علت این تشبیه، شکل محدب و گنبدگونه سقف آسمان است که از دید ناظر زمینی همانند یک تشت بزرگ برعکسشده به نظر میرسد که بر روی زمین قرار گرفته است. این اصطلاح در شعر فارسی نمادی از دنیا، روزگار، تقدیر و ناپایداری جهان پیرامون است و به سقف جهان که انسانها را احاطه کرده اشاره دارد.
ریشه واژه تشت به زبانهای ایران باستان و واژه اوستایی tašta بازمیگردد و سرنگون نیز از ترکیب «سر + نگون» به معنی وارونه ساخته شده است. این عبارت در متن قرآن کریم کاربردی ندارد و یک اصطلاح کاملاً زبانی و ادبی فارسی به شمار میرود.