یعنی چه
تورگش نام یک کنفدراسیون یا اتحادیه قبیلهای از ترکان غربی و همچنین نام خاقاناتی مشهور در قرن ۷ و ۸ میلادی است که در مناطق فرارود (ماوراءالنهر) و آسیای مرکزی سکونت داشتند و حکومت قدرتمندی را پایهگذاری کردند.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت تُورْگِش (Tūrgeš) تلفظ میشود و در منابع تاریخی عربی به صورت طُرکَش یا تورجش نیز ضبط شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، این واژه معمولاً به عنوان پاسخی برای پرسشهایی چون «قوم یا اتحادیه قبیلهای ترک باستان» یا «خاقانات همدوره امویان در ماوراءالنهر» به کار میرود.
به انگلیسی
در متون تاریخی و آکادمیک انگلیسی، برای اشاره به این قوم از واژههای فوق استفاده میشود.
به ترکی
این واژه ریشه در ترکی باستان دارد و در کتیبههای ارخون نیز به صورت ساختارهای اولیه این زبان ثبت شده است.
به فارسی
از آنجا که «تورگش» یک اسم خاص (قومنام) متعلق به یک گروه اتنیکی تاریخی است، معادل معنایی یا برگردان واژگانی در زبان فارسی ندارد و در متون فارسی عیناً به عنوان نام این قوم استفاده میشود.
نماد چیست
تورگش نماد ملی یا گیاهی و جانوری رسمی در متون نداشته است؛ اما در یافتههای باستانشناسی، سکههای ضربشده توسط خاقانات تورگش و نشانهای قبیلهای (تمغا) به عنوان نمادهای سیاسی و فرهنگی آنها شناخته میشوند. از نظر آیینی نیز در ابتدا پیرو تنگریباوری و مانوی بودند.
جمعبندی و توضیح کامل تورگش
تورگش یک واژه اصیل فارسی نیست، بلکه یک نام خاص تاریخی و قومنام متعلق به یکی از اتحادیههای قبیلهای بزرگ ترکان غربی در آسیای مرکزی است. این قوم در قرون هفتم و هشتم میلادی، همزمان با دوران خلافت امویان، حکومت مستقل و قدرتمندی را در منطقه فرارود (ماوراءالنهر) پایهگذاری کردند و نقش مهمی در تحولات سیاسی و نظامی آن دوران ایفا نمودند.
در تاریخ اسلام و منابع معروفی مانند تاریخ طبری، از این قوم با نامهایی چون «طُرکَش» یاد شده است. مشهورترین فرمانروای آنها خاقانی به نام «سلوک» بود که نبردهای سنگینی را با سپاهیان اموی مأمور در خراسان و ماوراءالنهر داشت. حکومت تورگش سرانجام در سال ۷۶۶ میلادی توسط قارلوقها از بین رفت و مستهلک شد.