یعنی چه
واژهٔ بوروت (که در اصل بُروت است) در زبان فارسی به دو معنی به کار میرود: نخست در معنای مادی و فیزیکی به معنای سبیل یا موی پشت لب مردان؛ دوم در معنای کنایی و مجازی که اشاره به ناز، افاده، کبر، غرور و خودپسندی دارد، چنانکه اصطلاح «باد و بروت» یا «بادِ بروت» برای افراد لافزن و متکبر استفاده میشود. همچنین برخی معتقدند ممکن است اشتباه نوشتاری یا گویشی از واژهٔ «باروت» (مادهٔ منفجره) نیز باشد.
تلفظ
این واژه در متون اصیل لغتشناسی به صورت بُروت (با ضمه روی حرف باء) ثبت شده است، اما در برخی گویشها یا نگارشهای عامیانه به صورت بوروت با واو کشیده نوشته یا تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهای «سبیل»، «موی پشت لب» یا در عبارات کنایی مانند «باد و ... (کنایه از غرور)» کاربرد دارد.
به انگلیسی
بسته به اینکه منظور معنای فیزیکی واژه (سبیل) باشد یا معنای کنایی آن (تکبر)، معادلات انگلیسی متفاوتی برای آن وجود دارد.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی و آذربایجانی، معادل سبیل واژهٔ Bıyık است. همچنین واژهٔ باروت نیز در ترکی به همین صورت (Barut) تلفظ و استفاده میشود.
به فارسی
برگردان دقیق و سرهٔ این واژه در زبان فارسی معیار، «سبیل» یا «موی لب» برای معنی نخست، و «فروتنیناپذیری»، «غرور» و «تکبر» برای معنی دوم آن است.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک و فرهنگ عامه ایران، بُروت یا سبیل نمادی از مردانگی، ابهت و پهلوانی بوده است. با این حال، در عباراتی نظیر «باد بروت داشتن» به نمادی از لافزنی، ادعای پوچ، کبر و غرور اشرافی یا پهلوانی تبدیل میشود. اگر منظور از آن واژهٔ «باروت» باشد، نماد خطر، انفجار و قدرت مخرب است.
جمعبندی و توضیح کامل بوروت
واژهٔ «بوروت» به صورت مستقل در فرهنگهای لغت شاخص فارسی (مانند دهخدا و معین) ثبت نشده است؛ بلکه صورت مکتوب و گویشیِ واژهٔ اصیل «بُروت» است. این کلمه در درجهٔ اول به معنی سبیل یا موی پشت لب مردان به کار میرود و در ادبیات کلاسیک فارسی جایگاه ویژهای دارد. سعدی شیرازی نیز در اشعار خود از این واژه برای اشاره به ظاهر مردان استفاده کرده است.
علاوه بر معنای ظاهری، بوروت (بروت) در ادبیات کنایی ایران کاربرد فراوانی دارد. اصطلاح معروف «باد و بروت» یا «بادِ بروت» نشانهٔ تکبر، افاده، فخرفروشی و غرور بیجا است. در این حالت، تکان دادن یا باد انداختن در سبیل کنایه از ادعاهای بزرگ و پهلوانیهای دروغین است.
همچنین در بررسیهای ریشهشناسی باید توجه داشت که گاهی کلمهٔ «بوروت» ناشی از یک اشتباه املایی یا تبادل مصوتها با واژهٔ «باروت» (مادهٔ منفجره تفنگ) است. در نتیجه، بسته به متن متنِ مورد نظر، این کلمه میتواند به سبیل مردان، کبر و غرور کنایی، و یا مادهٔ منفجره اشاره داشته باشد.