یعنی چه
در واژهشناسی به معنای «پسرِ خفیف» است. واژه خفیف در عربی به معنای سبکبار، لطیف و کموزن است. در تاریخ، این ترکیب نام یکی از بزرگترین و تاثیرگذارترین مشایخ تصوف و عرفان اسلامی در فارس (شیراز) یعنی شیخ کبیر ابن خفیف شیرازی است که به دلیل ریاضتهای فراوان و سبکباری به این نام شهرت یافت.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت اِبنِ خَفِیف (به ضم خاء یا فتح آن در ریشههای مختلف، اما در نام این عارف فتح خاء و کسر فاء اول رایج است: خَفِیف) میباشد.
در جدول
در مسابقات و جداول کلمات متقاطع، پاسخ به پرسشهایی نظیر «عارف و صوفی قرن چهارم شیراز» یا «مؤسس سلسله خفیفیه»، واژه ۷ حرفی «ابن خفیف» یا لقب او «شیخ کبیر» است.
به انگلیسی
در متون تخصصی، نام این عارف بزرگ به صورت Ibn Khafif یا با الف و لام تعریف به شکل Ibn al-Khafif نگاشته میشود.
به عربی
در زبان عربی از او با نام کامل «ابو عبدالله محمد بن خفیف بن اسفشاذ الشیرازی» یاد میشود که به عنوان یکی از فقهای شافعی و مشایخ بزرگ صوفیه شناخته میشود.
به فارسی
از آنجا که «ابن خفیف» یک اسم علم (نام خاص تاریخی) است، برگردان تحتاللفظی آن به فارسی «پسرِ خفیف» یا «فرزندِ سبکوزن» است، اما در زبان فارسی معنای کاربردی آن همان «شیخ کبیر شیرازی» است.
در قرآن
عبارت ترکیبی «ابن خفیف» به عنوان اسم خاص در قرآن وجود ندارد. با این حال، ریشه ثلاثی مجرد آن یعنی «خفف» به معنای سبک کردن بار، در آیاتی مثل آیه ۲۸ سوره نساء و همچنین واژه «خفافاً» (سبکباران) در آیه ۴۱ سوره توبه («انْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا») به کار رفته است که ارتباط مستقیمی با این شخصیت تاریخی ندارد.
نماد چیست
ابن خفیف در فرهنگ و ادبیات عرفانی اسلامی، نماد زهد و پارسایی بیحدوحصر، امساک و روزهداری مداوم، و تجردالنفوس است. او مظهر عارفی است که طریقت و تصوف را با پایبندی دقیق به اصول شریعت و فقه (مکتب شافعی) در هم آمیخت.
جمعبندی و توضیح کامل ابن خفیف
ابوعبدالله محمد بن خفیف شیرازی (۲۶۹ - ۳۷۱ هجری قمری) معروف به «شیخ کبیر»، از بزرگترین و نامآورترین صوفیان و عارفان قرن سوم و چهارم هجری است که در شیراز میزیست. او از شاگردان رویم، جریری و ابوالعباس ابنعطاء و از معاصران حلاج بود. وی سلسله تصوف «خفیفیه» را در فارس بنیان نهاد و به دلیل دانش فقهی و کلامیاش، جایگاه ویژهای در تلفیق تصوف با سنت و شریعت داشت.
از نظر لغوی، «ابن خفیف» به معنای فرزندِ سبکبار است که روایت شده این لقب به دلیل امساک شدید در غذا و سبکروحی او به وی داده شده است. از او آثار فراوانی در حوزه عرفان و تصوف بر جای مانده و آرامگاه وی در شیراز (پشت بازار وکیل) از قدیمالایام محل تجمع اهل دل و امروزه به عنوان یک کتابخانه عمومی فعال است.
از آنجا که این واژه یک اسم خاص برای شخصیتی تاریخی محسوب میشود، مفاهیمی چون متضاد یا کاربرد مستقیم قرآنی برای آن مصداق عینی ندارد و در ساختار لغتنامهای، ریشهیابی آن به واژگان همخانواده عربی مانند تخفیف، خفت و خفیف منتهی میگردد.