معنی
در لغت به شخص یا کارِ بدگفتهشده و موردِ نکوهش قرار گرفته میگویند. در زبان عربی نیز به معنای المعیب یا الملوم است، یعنی کسی یا چیزی که عیبدار یا سزاوار سرزنش است.
یعنی چه
وقتی رفتاری، صفت یا پدیدهای مذموم شمرده میشود، به این معناست که آن امر مورد تایید جامعه یا شرع نیست و فاعل آن مستحق سرزنش و عیبجویی است.
مترادف
این کلمات همگی بار معنایی منفی داشته و بر رد کردن و نپذیرفتن یک عمل یا صفت دلالت دارند.
متضاد
این واژهها در نقطه مقابل مذموم قرار دارند و به امور یا افرادی اشاره میکنند که مورد ستایش و قبول هستند.
ریشه
این واژه از ریشه عربی ذمّ به معنی نکوهش کردن، عیب گرفتن و عیبجویی کردن اشتقاق یافته است که نقیض کلمه مدح محسوب میشود. همخانوادههای آن عبارتند از: ذم، ذمیم، مذمت و ذمیمه.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با فتح میم اول، سکون ذال و ضمه میم دوم است (mazmoom).
در جدول
در طراحهای جدول کلمات متقاطع، به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «نکوهیده»، «سرزنش شده» یا «زشت و ناپسند» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از این صفات برای توصیف رفتارها یا رفتارهای شديداً ناپسند و غیرقابل قبول استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی این واژه مستقیماً به همین صورت یا به شکل هممعنیهای آن برای بیان عیبجویی به کار میرود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای رساندن مفهوم مذموم از مشتقات افعال کنایهای و ملامت استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل و روان فارسی این واژه کلماتی مانند «نکوهیده» یا عبارت «ناپسند» هستند که به خوبی بار معنایی آن را منتقل میکنند.
در قرآن
این واژه در آیات قرآن کریم برای توصیف عاقبت شرک و اعمال زشت آمده است؛ از جمله در سوره اسراء آیه ۱۸ (مَذْمُوماً مَّدْحُوراً: نکوهیده و راندهشده)، آیه ۲۲ سوره اسراء (فَتَقْعُدَ مَذْمُوماً مَّخْذُولًا: نکوهیده و بییار و یاور خواهی نشست) و آیه ۴۹ سوره قلم در وصف حضرت یونس (وَ هُوَ مَذْمُومٌ: در حالی که مورد نکوهش بود).
جمعبندی و توضیح کامل مذموم
واژه «مذموم» یک صفت مفعولی با ریشه عربی است که وارد زبان فارسی شده و در متون ادبی، اخلاقی و دینی کاربرد فراوانی دارد. این کلمه به هر نوع رفتار، صفت یا پدیدهای اشاره دارد که از نظر عقل، عرف، جامعه یا شرع مردود اعلام شده و فاعل آن مستحق سرزنش، ملامت و عیبجویی باشد. تضاد کامل این واژه با کلماتی مانند محمود و پسندیده، مرزبندی روشن آن را با ارزشهای مثبت نشان میدهد.
در فرهنگ اسلامی و آیات قرآن کریم، این کلمه جایگاهی هشداردهنده دارد و معمولاً برای توصیف عاقبت ناگوار افرادی که به کارهای ناپسند نظیر شرک یا نافرمانی روی میآورند استفاده شده است. به طور کلی، این واژه نمادی انتزاعی از سقوط ارزشی، زشتی اخلاقی و رد شدن توسط جامعه یا پیشگاه الهی است.