معنی
در لغتنامه دهخدا به معنی متحمل زحمت، آنکه تحمل مشقت و سختی کند و بیش از توان خود کار کند آمده است. در تداول امروز به معنای کارگر، رنجبر، پیشهور و فردی است که با دسترنج خود زندگی میکند و کار سخت و دشوار انجام میدهد.
یعنی چه
این عبارت برای توصیف افرادی به کار میرود که در زندگی و حرفه خود از جان و دل مایه میگذارند، سختیها را به جان میخرند و با اتکا به نیروی بازو یا فکر خود، کارهای سنگین و پرمشقت را پیش میبرند.
مترادف
واژههایی که مفهوم تلاش فراوان، تحمل سختی در راه کار و فعالیت مستمر را میرسانند.
متضاد
واژههایی که به دوری از کار، سستی، رفاهطلبی یا عدم نیاز به تلاش بدنی و فکری اشاره دارند.
جمله سازی
تلفظ
این واژه از دو بخش تشکیل شده است: بخش اول «زحمت» با فتح زاء و سکون حاء و فتح میم، و بخش دوم «کش» با فتح کاف و سکون شین.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، در پاسخ به راهنمای «فرد پرتلاش»، «رنجبر» یا «متحمل سختی»، واژه «زحمت کش» با شمارش دقیق ۶ حرف (بدون احتساب فاصله یا نیمفاصله در ساختار سنتی جدول) قرار میگیرد.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، این واژه میتواند به عنوان صفت (تلاشگر) یا اسم (فرد کارگر) ترجمه شود.
به عربی
واژههایی مانند کادح در زبان عربی دقیقترین نزدیکی معنایی را به مفهوم تحمل رنج و مشقت در کار دارند.
به فارسی
این واژه یک صفت مرکب فاعلی (صفت نفسی مرکب) در زبان فارسی است. جزء اول آن «زحمت» ریشه عربی دارد (از ماده ز ح م به معنی ازدحام که در فارسی تغییر معنایی یافته و به معنی مشقت به کار میرود) و جزء دوم آن «کش» ریشه اصیل فارسی دارد که بن مضارع از مصدر کشیدن است.
نماد چیست
در فرهنگ اجتماعی و ادبیات معاصر، زحمتکش نماد شرافت انسانی، کسب روزی حلال با اتکا به کار خود (کد یمین و عرق جبین) و مظلومیت رنجبران است. در نمادهای تصویری، این واژه اغلب با دستان پینهبسته یا ابزارهای کار دستی تداعی میشود. گرچه این کلمه در قرآن صراحتاً نیامده، اما مفهوم آن با آیاتی چون «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي كَبَدٍ» که به آفرینش انسان در رنج و سختی اشاره دارد، همپوشانی دارد.
جمعبندی و توضیح کامل زحمت کش
واژه زحمتکش یکی از اصطلاحات پرکاربرد و دارای بار عاطفی و اجتماعی مثبت در زبان فارسی است. این صفت مرکب، تجسمبخش افرادی است که بار سنگین امور اجرایی، تولیدی و خدماتی جامعه را بر دوش میکشند و با وجود مواجهه با سختیهای فراوان، با اتکا به نیروی کار خود به زندگی ادامه میدهند. در ادبیات معاصر، این واژه پیوند عمیقی با مفاهیمی چون عدالت اجتماعی، حقوق کارگران و ارزش والای کارگر پیدا کرده است.
از منظر ریشهشناختی، این کلمه نمونهای زیبای از ترکیب واژگانی زبان عربی و فارسی است؛ جایی که «زحمت» (به معنی مشقت) با بن مضارع «کشیدن» ادغام شده تا مفهومی کاملاً بومی و ملموس را خلق کند. احترام به افراد زحمتکش در فرهنگ ایرانی همواره با ستایش دستان پینهبسته و نان حلال همراه بوده و جایگاه ویژهای در اخلاق اجتماعی دارد.