معنی
نخوت در لغت به معنای خودپسندی، عُجب و ناز و افاده است؛ حالتی روحی که در آن فرد خود را بالاتر و برتر از دیگران میپندارد و به دیگران با نگاه تحقیرآمیز مینگرد.
یعنی چه
وقتی میگویند کسی نخوت دارد، یعنی دچار غرور توخالی و ادعاهای بزرگ است و رفتاری متکبرانه و دور از فروتنی از خود بروز میدهد.
متضاد
کلماتی که مفهوم نقطه مقابل نخوت را میرسانند شامل تواضع، فروتنی، شکستهنفسی و افتادگی هستند که نشاندهنده احترام به دیگران و دوری از خودبزرگبینی است.
ریشه
این واژه از زبان عربی وارد فارسی شده است. در اصل به معنای حس برتری و عزتنفس قبیلهای یا بلند کردن سر از روی غرور بوده، اما در زبان فارسی بیشتر بار معنایی منفی تکبر و عُجب را به خود گرفته است.
تلفظ
این کلمه در زبان فارسی به صورت نَخْوَد یا نَخْوَت (naxvat) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به کلماتی چون تکبر، خودپسندی یا باد و بروت، واژه ۴ حرفی «نخوت» مورد استفاده قرار میگیرد.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم نخوت در زبان انگلیسی از واژگانی که به تکبر، افاده و غرور کاذب اشاره دارند استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی علاوه بر ریشه خود واژه (نخوة)، کلماتی مانند تکبر و خیلاء دقیقاً همین مفهوم رفتار مغرورانه را افاده میکنند.
به فارسی
معادلهای خالص یا رایج فارسی که مفهوم نخوت را میرسانند شامل خودپسندی، منشِ استکباری، باد و بروت، و افادهآمیز بودن است.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک و فرهنگ عامه، نخوت معمولاً به طاووس تشبیه میشود که به خود مینازد، یا به حباب و باد کنایه میزند که نشاندهنده ظاهرِ بزرگ ولی باطن توخالی و بیارزشِ این صفت زشت است.
جمعبندی و توضیح کامل نخوت
واژه «نخوت» یکی از کلیدواژههای اخلاقی و ادبی در زبان فارسی است که ریشه در زبان عربی دارد و به حالت روحیِ تکبر، خودپسندی و برتریجویی کاذب اشاره میکند. این صفت در ادبیات و عرفان فارسی همواره مورد نکوهش قرار گرفته، چرا که مانع بزرگی در برابر حقیقتجویی، فروتنی و ارتباط سالم با دیگران به شمار میرود.
اگرچه خود این واژه به صورت مستقیم در متن قرآن نیامده است، اما مفاهیم همپوشان آن مانند کِبر و استکبار به شدت مذمت شدهاند. شعرا و نویسندگان بزرگ مانند حافظ، نخوت را در تقابل مستقیم با زهد پاک و تواضع قرار دادهاند و آن را همچون بادی لرزان و حبابگونه میدانند که پایانی جز شکست و تنهایی برای فرد مغرور به همراه ندارد.