معنی
خستگیناپذیر صفتی برای اشاره به فرد یا نیرویی است که در برابر فشار، کار زیاد یا گذشت زمان دچار فرسودگی، ضعف و توقف نمیشود و با انرژی پایدار به مسیر خود ادامه میدهد.
یعنی چه
این عبارت در معنای عامیانه و کاربردی به کسی اطلاق میشود که پشتکار فوقالعادهای دارد، سستعنصر نیست و هیچ مانعی نمیتواند انگیزه و تلاش او را متوقف کند.
مترادف
واژگانی مانند نستوه و پایدار بیشترین شباهت معنایی را با این صفت دارند و نشاندهنده پایداری مطلق هستند.
هم خانواده
این واژه یک صفت مرکب مرخم است که از ترکیب «خستگی» (ریشه خستن به معنی فرسودن) و «ناپذیر» (از بن پذیرفتن) ساخته شده است.
جمله سازی
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت صوتی و آوایی خَستِگیناپَذیر (xastegi-nāpazir) است که آوای اول خَ مفتوح و پَ نیز مفتوح قرائت میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «پرتوان و سرسخت» یا «خستهنشدنی»، از واژههای نستوه (۴ حرف) یا خودِ خستگی ناپذیر (۱۱ حرف) استفاده میشود.
به انگلیسی
واژه Tireless رایجترین معادل عامیانه و Indefatigable دقیقترین معادل رسمی و ادبی آن در زبان انگلیسی است.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن این مفهوم از صفت مشبهه «دؤوب» یا عبارتهای فعلی منفی مانند «لا یمل» استفاده میکنند.
جمعبندی و توضیح کامل خستگی ناپذیر
واژه خستگیناپذیر یک صفت مرکب اصیل فارسی است که از ترکیب «خستگی» (برگرفته از ریشه اوستایی خست به معنی مجروح و فرسوده) و پیشوند نفی «نا» به همراه بن مضارع «پذیر» تشکیل شده است. این کلمه در فرهنگ لغت و ادبیات فارسی کنایه از استقامت مطلق، سرسختی و تلاش بیوقفهای است که در برابر موانع و سختیهای زمانه تسلیم نمیشود. در نمادشناسی فرهنگ عامه، مورچه به عنوان مظهر این ویژگی شناخته میشود و در متون کهن پهلوانان را با صفت همتراز آن یعنی نستوه یاد میکردند.
این اصطلاح بار معنایی بسیار مثبتی دارد و معمولاً برای تحسین کارگران پرتلاش، پژوهشگران مصمم و قهرمانان به کار میرود. اگرچه خود کلمه به دلیل ریشه فارسی در قرآن مجید نیامده، اما مفهوم فرساینده نبودن و عدم ملال با عباراتی چون «لَا یَسْأَمُونَ» (فرشتگانی که خسته نمیشوند) و «وَمَا مَسَّنَا مِنْ لُغُوبٍ» (هیچ خستگی به ما نرسید) تبلور یافته است. معادلهای بینالمللی آن نظیر Tireless در انگلیسی و دؤوب در عربی نیز دقیقاً همین پایداری و استمرار در عمل را بازتاب میدهند.