معنی
معنی واژهٔ لبیک یعنی «حاضرم»، «در خدمت تو هستم» و «پاسخ مثبت به دعوت». این کلمه برای اعلام آمادگی کامل، اطاعت و پذیرش فرمان به کار میرود و در بافت مذهبی، پاسخ بنده به ندای خداوند است.
یعنی چه
عبارت لبیک کنایه از گوشبهفرمان بودن و اجابت محترمانه است. اصطلاح «دعوت حق را لبیک گفتن» نیز در زبان فارسی به معنای تسلیم شدن در برابر خواست الهی و وفات یافتن (مردن) به کار میرود.
مترادف
واژههای هممعنی که میتوانند در بافتهای مختلف جایگزین این کلمه شوند.
ریشه
ریشهٔ این واژه عربی کلاسیک است. در اصل از «لَبَّینِ لَکَ» (به معنی دو بار پشت سر هم به تو پاسخ مثبت میدهم و در خدمتت مقیم میشوم) گرفته شده که پس از ادغام با ضمیر خطاب به صورت «لَبَّیْکَ» درآمده است.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی و عربی با فتحهٔ لام، فتحه و تشدیدِ باء و سکونِ یاء تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به راهنمای «پاسخ به دعوت» یا «اجابت کردن»، واژهٔ ۴ حرفی لبیک است.
به انگلیسی
معادلهای انگلیسی که مفهومِ آمادگی، حضور و در خدمت بودن را میرسانند.
به عربی
اصل این واژه عربی است و به عنوان مفعول مطلق برای تأکید بر اجابت و طاعت استفاده میشود.
به فارسی
نزدیکترین برگردانهای روان فارسی برای این کلمه، عباراتی همچون «گوشبهفرمانم» و «فرمانبرداری میکنم» هستند.
در قرآن
خود واژهٔ «لبیک» در متن آیات قرآن کریم ذکر نشده است؛ اما این عبارت ذکر اصلی حاجیان (تلبیه) در پاسخ به فراخوان الهی برای حج (آیه ۲۷ سوره حج) است و نماد تسلیم مطلق، وفاداری و بندگی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل لبیک
واژهٔ «لبیک» یکی از اصطلاحات کهن و پرکاربرد عربی است که وارد زبان فارسی شده و مفهوم آن با گوشبهفرمان بودن، تسلیم و اجابت فوریِ یک دعوت گره خورده است. از نظر ریشهشناسی، این کلمه بیانگر تکرار و تاکید بر ماندن در یک مکان و ایستادگی در خدمت است، به طوری که گوینده با گفتن آن اعلام میکند کاملاً گوشبهفرمان و پابرجا در خدمتگزاری است.
در فرهنگ اسلامی، این واژه جایگاه ویژهای در مناسک حج دارد و بخش اصلی ذکر «تلبیه» است که زائران خانه خدا برای اعلام توحید و بندگی خالصانه سر میدهند. همچنین در ادبیات فارسی، اصطلاح معروف «لبیک گفتن به دعوت حق» به زیبایی به عنوان کنایهای محترمانه از مرگ و سفر به سرای باقی استفاده میشود.