معنی
این کلمه به معنای دور کردن چیزی از زمان اصلیاش، پس انداختن کارها، یا فرصت دادن و مهلت دادن به کسی برای انجام کاری در آینده است.
یعنی چه
در مفهوم عام یعنی کاری یا رویدادی را از موعد مقرر خود عقب راندن و انجام دادن آن را به زمان دیگری موکول کردن.
مترادف
واژههایی که مفهوم عقب انداختن زمان یا دادن فرصت بیشتر را میرسانند.
متضاد
کلماتی که بر خلاف تأخیر، بر جلو انداختن زمان یا سرعت بخشیدن به کار دلالت دارند.
هم خانواده
کلماتی که از ریشه سه حرفی (أ-خ-ر) مشتق شدهاند و معنای پسین بودن یا عقب افتادن را در خود دارند.
ریشه
این کلمه فعل مضارع، صیغه مفرد مذکر غایب از باب تفعیل (أخّرَ، یُؤخِّرُ) است که در عربی کلاسیک به معنای پشت، عقب و پسین بودن به کار میرود.
جمله سازی
تلفظ
تلفظ دقیق این واژه با ضمه روی حرف یاء، فتحة و تشدید روی حرف خاء و کسره زیر آن به صورت [yu'axxxir] است.
به فارسی
بهترین معادلهای روان فارسی برای این فعل مضارع، عباراتی مانند «عقب میاندازد» یا «به آینده موکول میکند» هستند.
در قرآن
این فعل در قرآن بارها به کار رفته است؛ از جمله در آیه ۱۱ سوره منافقون که میفرماید خداوند مرگ هیچکس را پس از فرا رسیدن اجلش عقب نمیاندازد، و در آیه ۴ سوره نوح که به معنای مهلت دادن به بندگان تا زمانی معین آمده است.
جمعبندی و توضیح کامل یؤخر
کلمه «یؤخر» یک فعل مضارع عربی از ریشه (أ-خ-ر) و باب تفعیل است که وارد زبان فارسی شده و بیشتر در متون مذهبی، فقهی، فلسفی و ادبی به کار میرود. معنای اصلی این واژه عقب انداختن، به تأخیر انداختن و مهلت دادن است و نقطه مقابل کلماتی چون «یقدم» (پیش میاندازد) قرار دارد.
در فرهنگ اسلامی و آیات قرآن کریم، این واژه اهمیت ویژهای دارد و غالباً در بستر مفهوم زمان، تقدیر، و اجل حتمی انسانها استفاده میشود. بر اساس آموزههای قرآنی، اگرچه خداوند به بندگان خود برای توبه و جبران مهلت میدهد (یؤخرکم)، اما با فرارسیدن مرگ و اجل معین، این زمان به هیچ وجه به تأخیر نخواهد افتاد.