معنی
قفقاز نام یک منطقهٔ جغرافیایی، تاریخی و کوهستانی در مرز میان اروپا و آسیا است که بین دریای سیاه و دریای خزر قرار دارد. این سرزمین شامل رشتهکوههای قفقاز و کشورهای گرجستان، ارمنستان، آذربایجان و بخشهایی از جنوب روسیه میشود.
یعنی چه
این واژه اشاره به یک موقعیت جغرافیایی و تمدنی خاص دارد که به دلیل بافت کوهستانی و استراتژیک خود، همواره به عنوان مرز طبیعی میان قارههای آسیا و اروپا و محل تلاقی فرهنگهای گوناگون شناخته شده است.
ریشه
زبانشناسان ریشهٔ آن را معرب واژهٔ پهلوی «کپکوف» یا «کوفکاس» میدانند که «کوف» به معنی کوه و «کاس» اشاره به تبار کهن ساکن در کنارهٔ دریای کاسپین دارد. دیدگاه دیگری آن را برگرفته از واژهٔ یونانی Kaukasos یا ریشهٔ سکایی به معنی کوه سفیدپوش و یخ درخشان میداند.
جمله سازی
تلفظ
این واژه در زبان فارسی با فتح حرف اول و سکون حرف دوم به صورت قَفْقاز (Qafqāz) تلفظ میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این منطقه جغرافیایی از واژه Caucasus استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی این واژه بیشتر به صورت القوقاز و گاهی القفقاز نگاشته و تلفظ میگردد.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی به این منطقه Kafkas یا Kafkasya میگویند.
به فارسی
اگرچه امروزه شکل معرب آن یعنی قفقاز به کار میرود، اما در زبان پهلوی و متون کهن فارسی به صورت کوفکاس (به معنی کوهستان کاسیها) یا قفقازیه یاد شده است.
نماد چیست
قفقاز در اساطیر و ادبیات نماد مرز طبیعی آسیا و اروپا، تنوع شگفتانگیز قومی و زبانی (جبلالألسن) و کوهستانهای سرسخت و برفآلود است. همچنین در اساطیر یونان، کوه قفقاز محل به بند کشیده شدن پرومتئوس و عقاب معروف آن است.
جمعبندی و توضیح کامل قفقاز
قفقاز نام منطقهای پهناور، کوهستانی و استراتژیک در مرز میان آسیا و اروپا است که میان دو دریای خزر و سیاه قرار دارد. این منطقه شامل رشتهکوههای مرتفع قفقاز و کشورهایی نظیر گرجستان، ارمنستان، آذربایجان و نواحی جنوبی روسیه است و از دیرباز به دلیل تنوع شگفتانگیز زبانی و قومی، به «کوه زبانها» نیز شهرت داشته است.
از نظر ریشهشناسی، این واژه سرگذشت جالبی دارد؛ برخی زبانشناسان آن را معرب واژه پهلوی «کپکوف» یا «کوفکاس» (به معنای کوهستان کاسیها) میدانند و برخی دیگر ریشه آن را در واژه یونانی باستان یا ریشههای سکایی به معنی کوه درخشان و برفآلود جستجو میکنند. در متون دینی مانند قرآن نام مستقیم آن نیامده، هرچند برخی مفسران سد ذوالقرنین را به این ناحیه نسبت میدهند.