معنی
رذیلت در لغت به معنای پست بودن، ناکسی و فرومایگی است. در دانش اخلاق، به هرگونه صفت ناپسند، زشت و منفی درونی یا رفتاری (مانند حسد، تکبر، دروغگویی و خساست) که مایه سقوط مرتبه انسانی شود، رذیلت میگویند.
یعنی چه
این واژه اشاره به لغزشها، انحرافات نفسانی و صفات زشتی دارد که در نقطه مقابل ارزشهای والای انسانی یا همان فضایل قرار میگیرند و مایه تاریکی روح انسان میشوند.
مترادف
واژههای فوق همگی در معنای پستیِ مرتبه اخلاقی و رفتاری با رذیلت همپوشانی دارند.
متضاد
فضیلت مهمترین و دقیقترین متضاد رذیلت است که بر کمال و صفات نیکو دلالت دارد.
تلفظ
این کلمه به صورت فَتَحه روی حرف اول (ر)، کسره زیر حرف دوم (ذ) و فتحه روی حرف چهارم (ل) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ به صفت ناپسند اخلاقی یا فرومایگی ۵ حرفی، معمولاً واژه رذیلت یا رذالت است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه vice دقیقترین معادل برای رذیلت اخلاقی است.
به فارسی
معادلهای اصیل فارسی این واژه عربیتبار شامل پستی، فرومایگی، بدکرداری و زشتخویی است.
در قرآن
خود کلمه «رذیلت» در قرآن نیست، اما مشتقات ریشه آن (ر-ذ-ل) ۳ بار به کار رفتهاند: «أَرْذَلِ الْعُمُرِ» (پیرترین و ناتوانترین سن) در سورههای نحل و حج، «الْأَرْذَلُونَ» و «أَراذِلُنا» (فرومایگان از دیدگاه کافران) در سورههای شعراء و هود. همچنین مفاهیم همسو با آن با واژههایی چون فحشاء، منکر، سوء و خبائث بیان شده است.
نماد چیست
در فلسفه و اخلاق، رذیلت نماد تاریکی روح، افراط یا تفریط و انحراف از مسیر اعتدال است. در ادبیات تمثیلی و هنرهای سنتی، رذایل اخلاقی گاه به شکل حیوانات گزنده و کثیف مانند مار، عقرب، خوک یا کفتار تصویر میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل رذیلت
واژه «رذیلت» ریشه در زبان عربی دارد و از ماده (ر-ذ-ل) به معنای پستی و حقارت گرفته شده است. این اصطلاح در ادبیات فارسی و بهویژه در حکمت و فلسفه اخلاق، کاربرد بسیار گستردهای دارد و به هر نوع صفت زشت، عادت ناپسند و خصلت منفی درونی گفته میشود که مایه دوری انسان از حقیقت و کمال باشد.
از دیدگاه اخلاقشناسان و فلاسفه (مانند ارسطو و علمای اخلاق اسلامی)، رذیلت معمولاً حاصل خروج از حد اعتدال و گرایش به سوی افراط یا تفریط در قوای نفسانی است؛ به عنوان نمونه، بزدلی (تفریط) و بیباکیِ بیجا (افراط) هر دو رذیلت به شمار میروند، در حالی که حد اعتدال آنها یعنی «شجاعت»، یک فضیلت است.
اگرچه خود این واژه به طور مستقیم در متن قرآن نیامده، اما مشتقات همخانواده آن برای توصیف پایینترین و ناتوانترین دوران عمر (أرذل العمر) یا توصیف طبقاتی فرومایگان از نظر کافران استفاده شده است و در زبان روزمره نیز برای اشاره به رفتارهای آمیخته با پستی و سقوط اخلاقی به کار میرود.