یعنی چه
این عبارت ترکیبی نشاندهنده دو طبقه اجتماعی متضاد در صدر اسلام است؛ «اشراف» سران قبایل، ثروتمندان و صاحبان قدرت مادی بودند، در حالی که «اصحاب صفه» یاران فقیر، مجرد و بیسرپناه پیامبر (ص) بودند که در ایوان و سایبان مسقف کنار مسجدالنبی زندگی میکردند و تمام وقت خود را وقف عبادت، آموزش و جهاد کرده بودند.
تلفظ
کلمه اشراف با فتح همزه (أَشْراف) و اصحاب با فتح همزه و کسره اضافه به صفه (أَصْحابِ) و صُفّه با ضمه صاد و تشدید فاء (صُفَّه) تلفظ میشود.
در جدول
این عبارت ترکیبی در مسابقات و جداول شرح در متن به عنوان نماد تقابل دنیاگرایی و زهد در صدر اسلام شناخته میشود و دقیقاً ۱۴ حرف دارد.
به انگلیسی
در متون انگلیسی برای اشاره به اشراف از واژگان Nobles یا Aristocrats و برای اصحاب صفه از Ashab al-Suffah یا People of the Bench استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاحات کاملاً ریشه عربی دارند و در متون تاریخی اسلام به همین صورت استعمال میشوند.
به فارسی
معادل مفهوم فارسی این ترکیب «توانگران و تهیدستان زاهد» یا «بزرگان و سکونشینان مسجد پیامبر» است که نشاندهنده مرزبندی میان مادیگرایی قبیلهای و معنویت اسلامی است.
در قرآن
خود این عبارت ترکیبی در قرآن نیامده است، اما آیاتی مانند آیه ۵۲ سوره انعام و آیه ۲۸ سوره کهف در شأن و حمایت از اصحاب صفه در برابر خواستههای تحقیرآمیز اشراف قبیلهگرا نازل شده است که از پیامبر میخواستند فقرا را از خود دور کند.
نماد چیست
در فرهنگ و تاریخ اسلامی، اشراف نماد دنیاگرایی، تکبر، جاهطلبی و نفوذ مادی هستند؛ در مقابل، اصحاب صفه نماد زهد کامل، فقر اختیاری، معنویت، علمآموزی و پایمردی در ایمان به شمار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل اشراف و اصحاب صفه
عبارت ترکیبی «اشراف و اصحاب صفه» ترسیمکننده یک مرزبندی و تقابل عمیق اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در جامعه نوپای اسلامی در مدینه است. در یک سو، اشراف و بزرگان قبایل قرار داشتند که قدرت، ثروت و تفاخرهای طبقاتی را ملاک ارزشگذاری انسانها میدانستند و حتی از پیامبر اسلام (ص) میخواستند تا مستضعفان را طرد کند تا خود با او همنشین شوند.
در سوی دیگر، اصحاب صفه قرار داشتند؛ مهاجرانی تهیدست و بیسرپناه که به دنیا پشت کرده و در ایوان مسقف مسجدالنبی سکونت گزیدند. این تقابل در حقیقت تقابل بین تفکر مادیگرایانه جاهلی و نگاه ارزشمحور اسلامی مبتنی بر تقوا بود که آیات متعددی از قرآن کریم در حمایت از این زاهدان پاکدامن و توبیخ تکبر اشراف نازل شد.