معنی
واژه ضجیع در لغتنامههای معتبر فارسی مانند دهخدا، معین و عمید به معنای همبستر، همخواب و همآغوش آمده است. همچنین در کاربردهای کهن و متون مذهبی به معنای کسی که کنار دیگری دفن شده (همقبر) نیز استفاده میشود.
یعنی چه
عبارت ضجیع به فردی اشاره دارد که با شخص دیگری در یک مکان یا بستر، پهلو بر زمین میگذارد و استراحت میکند. این کلمه نشاندهنده همنشینی فیزیکی بسیار نزدیک است.
تلفظ
این کلمه به صورت ضَجِیع (با فتح ضاد و کسر جیم همراه با مدِ یاء) تلفظ میشود و یک واژه وامگرفته از زبان عربی در فارسی است.
در جدول
در بازیهای شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، اگر با راهنمای 'همبستر'، 'همخواب' یا 'برخوابه' مواجه شدید، پاسخ چهارحرفی آن 'ضجیع' است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم همبستر یا کسی که در یک تخت با دیگری شریک است، از واژههای Bedfellow و Bed-partner استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی کلاسیک است و از ریشه ثلاثی مجرد (ض ج ع) گرفته شده است. در زبان عربی برای اشاره به همخوابه از واژه المضاجع استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی ادبی و سره، کلماتی نظیر همبستر، همخواب، همآغوش و واژه کهن 'برخوابه' به عنوان برگردان و معادلهای دقیق این واژه شناخته میشوند.
در قرآن
عین کلمه 'ضجیع' در متن قرآن کریم نیامده است، اما واژه همخانواده آن یعنی جمعِ 'مَضاجِع' (به معنی خوابگاهها یا محلهای دراز کشیدن و قتلگاهها) ۳ مرتبه در سورههای نساء (آیه ۳۴)، آلعمران (آیه ۱۵۴) و سجده (آیه ۱۶) به کار رفته است.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی و عربی، ضجیع نمادی از محرمیت و صمیمیت فیزیکی تام و تمام در بستر است. همچنین در متون مذهبی، این کلمه نماد همنشینی ابدی و همجواری دو پیکر در یک آرامگاه است.
جمعبندی و توضیح کامل ضجیع
واژه ضجیع یکی از کلمات اصیل عربی است که وارد ادبیات فارسی شده و بار معنایی خاصی در زمینه ارتباطات نزدیک انسانی دارد. این کلمه در ریشهشناسی خود به مفهوم پهلو بر زمین گذاشتن و دراز کشیدن اشاره دارد و به همین دلیل در طول زمان به عنوان استعارهای برای همبستر، همخواب یا شریک نزدیک به کار رفته است. در متون معاصر این کلمه تا حد زیادی منسوخ شده و بیشتر جنبه کتابی و ادبی دارد.
نکته جالب توجه در کاربرد این واژه، تجلی آن در ادبیات مذهبی و زیارتنامههاست. در این متون، ضجیع فراتر از معنای مادی بستر خواب، به معنای «همقبر» و همجوار در آرامگاه ابدی استفاده شده است؛ مانند فرازی از زیارت امیرالمؤمنین (ع) که در آن به حضرت آدم و نوح به عنوان ضجیعین (دو همقبر) ایشان سلام داده میشود. این واژه از نظر ساختاری چهار حرفی بوده و در حل جداول کلمات متقاطع کاربرد دارد.