شصت و شست یعنی چه؟

یعنی چه

این عبارت یک اصطلاح ادغام‌شده و واحد در لغت‌نامه‌های کلاسیک نیست، بلکه کنار هم قرار گرفتن دو واژه هم‌آوا با املای متفاوت است. «شصت» با صاد به معنی عدد ۶۰ (شش بار ده) است و «شست» با سین به سه معنی به کار می‌رود: انگشت بزرگ دست و پا (ابهام)، قلاب ماهی‌گیری، و ابزار کمان‌داری (زهگیر).

جمله سازی

تلفظ

هر دو واژه «شصت» و «شست» در زبان فارسی امروز به صورت یکسان یعنی [شَ ست] تلفظ می‌شوند و از نمونه‌های بارز کلمات هم‌آوا (متشابه) هستند که تنها در نگارش و معنی با هم تفاوت دارند.

در جدول

در جدول‌های کلمات متقاطع، اگر هدف کل عبارت «شصت و شست» باشد، پاسخ دارای ۷ حرف است. اما اگر به صورت مجزا پرسیده شود، «عدد ستین» پاسخ شصت (۴ حرف) و «انگشت ابهام» یا «قلاب ماهی‌گیری» پاسخ شست (۴ حرف) است.

به انگلیسی

برای برگردان این دو واژه به انگلیسی باید به معنای آن‌ها توجه کرد؛ عدد ۶۰ برابر با Sixty و انگشت شست برابر با Thumb است.

به عربی

در زبان عربی برای عدد ۶۰ از واژه ستون یا ستین استفاده می‌شود. برای انگشت بزرگ دست یا پا کلمه الإبهام و برای قلاب ماهی‌گیری واژه شص به کار می‌رود.

در قرآن

ترکیب فارسی «شصت و شست» در قرآن نیست، اما معادل‌های عربی آن‌ها آمده است. کلمه «ستین» (شصت) در آیه ۴ سوره مجادله برای اطعام شصت مسکین (...إِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا...) آمده است. همچنین کلمه «بَنان» (سرانگشتان که شامل شست نیز می‌شود) در آیه ۴ سوره قیامت (...عَلَى أَنْ نُسَوِّيَ بَنَانَهُ) به کار رفته است.

نماد چیست

واژه «شصت» در ریاضیات و حساب ابجد (معادل حرف س) نماد مقدار و کثرت عددی است. واژه «شست» (انگشت به سمت بالا) در فرهنگ امروز نماد تایید، لایک و پیروزی است؛ همچنین اصطلاح «شستش خبردار شد» در فرهنگ عامیانه نماد تیزهوشی و پی بردن به یک راز پنهان است.