یعنی چه
این عبارت در معنای لغوی به هر جاندار حیلهگر اشاره دارد، اما در ادبیات و عرف عامه، بهطور مجازی برای توصیف انسانهای دغلباز، نیرنگباز و حیلهگر که با نقشه دیگران را فریب میدهند نیز به کار میرود.
تلفظ
واژه «جانور» با سکون نون و فتح واو خوانده میشود و «مکار» دارای تشدید روی حرف کاف است.
در جدول
در کلمات متقاطع و طراحان جدول، عبارت «جانور مکار» یا «حیوان مکار» به عنوان راهنما برای رسیدن به واژه روباه یا ثعلب استفاده میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای جانور حیلهگر از اصطلاحات کنایی مانند Sly fox (روباه مکار) استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی از صفت «ماکر» (حیلهگر) برای توصیف حیوانات فریبکار یا خودِ روباه استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی مستقیم این ترکیب توصیفی شامل واژههایی چون روباه، حیلهگر، دغلکار و نیرنگباز است.
در قرآن
عین عبارت «جانور مکار» در متن قرآن وجود ندارد؛ اما واژه «مکر» و مشتقات آن مانند «وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ» به معنی تدبیر و چارهاندیشی پنهانی به کار رفته است.
نماد چیست
در ادبیات تعلیمی و کهن جهان (مانند کلیله و دمنه)، این مفهوم تداعیکننده روباه است که با پنهانکاری و فریب، از چنگال قدرتمندانی چون شیر و گرگ میگریزد.
جمعبندی و توضیح کامل جانور مکار
تعبیر «جانور مکار» یک ترکیب توصیفی و کنایی در زبان و ادبیات فارسی است. این عبارت در وهله اول ذهن را به سمت حیواناتی سوق میدهد که به زیرکی منفی و فریبکاری مشهورند؛ در این میان، «روباه» بارزترین مصداق این جانور در فرهنگ عامه، چیستانها و طراحان جدولهای کلمات متقاطع به شمار میرود.
علاوه بر کاربرد جانورشناسی و ادبی، این اصطلاح در متون اخلاقی و اجتماعی بهصورت مجازی برای اشاره به انسانهای دغلباز، نفاقپیشه و زیرک که از هوش خود برای فریب دیگران استفاده میکنند، کاربرد دارد. ریشه واژه جانور کاملاً پارسی و به معنای دارنده جان است، در حالی که مکار صیغه مبالغه عربی از ریشه مکر بوده و ترکیب این دو، یک اصطلاح چندوجهی را پدید آورده است.