یعنی چه
«طرح ظلم افکندن» یک اصطلاح و کنایهٔ ادبی فصیح در زبان فارسی است که به معنای شالوده و بنیانِ بنای ستم را چیدن، پیریزی کردن جور و آغاز کردن مسیر بیعدالتی و تعدّی به دیگران به کار میرود.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب کنایی و مصدری به صورت [tarh-e zolm afkandan] است.
در جدول
در مسابقات جدول کلمات، پاسخ این کنایه ادبی به عنوان بنیان نهادن ستم، خود عبارت «طرح ظلم افکندن» با ۱۲ حرف است.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم این اصطلاح در زبان انگلیسی از عباراتی که به پیریزی یا نقشهکشی برای ستم و بیعدالتی اشاره دارند استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی از مفاهیمی چون تأسیس یا ارساء (پابرجا کردن) دنائت و جور برای رساندن این معنا بهره میبرند.
به فارسی
معادلهای روان و سره فارسی برای این ترکیب کنایی شامل عباراتی چون «بنیاد ستم نهادن»، «شالودهٔ جور ریختن» و «پیریزی بیعدالتی» است.
در قرآن
عین ترکیب لفظی «طرح ظلم افکندن» در قرآن کریم وجود ندارد؛ اما مفهوم آن یعنی پایهگذاری ستم سیستماتیک یا پافشاری بر طغیان، در آیاتی که به نکوهش سران کفر (مانند فرعون) و نهی از تکیه بر ظالمان (مانند آیه ۱۱۳ سوره هود: وَلَا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا) میپردازند، به طور غیرمستقیم مطرح شده است.
نماد چیست
در ادبیات مکتوب و سنت نمادشناسی، این اصطلاح نماد حماقت سیاسی و زوال زودهنگام پادشاهی است. سعدی در گلستان، ظلم را به رطوبت یا تیشهای تشبیه کرده که پیِ دیوارِ بنای حکومت را از بین میبرد؛ بنابراین نمادِ آغاز فروپاشی یک سیستم به دست بنیانگذاران آن است.
جمعبندی و توضیح کامل طرح ظلم افکندن
عبارت «طرح ظلم افکندن» یک مصدر مرکب کنایی و اصطلاحی بسیار فصیح در ادبیات فارسی است. ریشهٔ این استعاره از معماران و بنایان قدیم مأخوذ شده است که ابتدا نقشه و شالوده اولیهٔ یک ساختمان را روی زمین پیریزی میکردند؛ بنابراین، طرحِ ظلم افکندن یعنی کسی شالوده، اساس و بدعتِ یک ستمگری را در جامعه بنا کند.
معروفترین و ماندگارترین کاربرد این اصطلاح در حکایت شماره ۶ از باب اول گلستان سعدی آمده است؛ آنجا که میفرماید: «پادشاهی که طرحِ ظلم افکند، پایِ دیوارِ مُلکِ خویش بکند». این عبارت در تحلیلهای اخلاقی و سیاسی، بیشتر به عنوان نمادی از خودویرانگریِ قدرت و زوالِ اجتنابناپذیر حکومتهای بیدادگر به کار میرود و نشان میدهد که ظلم، بنیان جامعه را از درون میپوساند.