معنی
واژه جذر در اصل به معنای ریشه، بن و بیخِ درخت یا گیاه است. این کلمه هم در مفهوم واقعی (گیاهشناسی) و هم در مفهوم انتزاعی به معنای اصل، پایه و سرچشمه هر چیز به کار میرود.
یعنی چه
در اصطلاح علمی و ریاضی، جذر یا ریشه دوم یک عدد یعنی دستیابی به عددی که اگر در خودش ضرب شود، عدد اولیه را به دست میدهد؛ برای مثال جذر عدد ۹ برابر با ۳ میشود.
مترادف
واژههایی که با جذر هممعنی هستند عمدتاً بر مفهوم بنیان و ابتدای یک چیز دلالت دارند.
متضاد
در ادبیات متضاد ریشه، شاخه و فرع است و در ریاضیات عملیات جذر گرفتن نقطه مقابل به توان رساندن (مجذور کردن) قرار دارد.
جمله سازی
تلفظ
این کلمه در زبان فارسی به صورت جَذْر (با فتح جیم) یا جِذْر (با کسر جیم) تلفظ میشود و باید دقت کرد که ذال آن ساکن است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی چون «ریشه هندسی»، «بیخ درخت» یا «اصطلاح رادیکال در ریاضی» کلمه سه حرفی جذر کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای مفهوم عمومی ریشه از واژه Root و برای عملیات محاسباتی جذر در ریاضی از اصطلاح Square root استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و از ریشه سهحرفی (ج ذ ر) به معنی بریدن یا ریشه چیزی گرفته شده و جمع تکسیر آن جُذور است.
جمعبندی و توضیح کامل جذر
واژه جذر یک کلمه کلیدی با ریشه عربی است که در دو قلمرو ادبیات و ریاضیات کاربرد فراوان دارد. در ادبیات و زبان عمومی، جذر به معنای بن، بیخ، ریشه گیاهان و مجازاً به معنای اصل و اساس هر پدیدهای است. در علم ریاضیات، جذر یا ریشه دوم به عملیاتی اطلاق میشود که معکوس توان دوم بوده و با نماد رادیکال نمایش داده میشود.
نکته بسیار مهم در نگارش این کلمه، عدم اشتباه آن با واژه همآوای «جزر» (با ز) است؛ چرا که جزر به معنای پایین رفتن آب دریا در پدیده طبیعی جزر و مد است، در حالی که جذر (با ذ) منحصراً به معنای ریشه و محاسبات ریاضی است.
این کلمه همخانوادههایی چون مجذور و تجذیر دارد و در ساختار زبان فارسی به خوبی جا افتاده است، هرچند که در متون قرآنی با این رسمالخط و معنای ریاضی سابقه مستقیم ندارد و کاربرد آن در زبان عربی کلاسیک بیشتر ناظر بر ثبات و اصالت بوده است.