یعنی چه
این واژه در اصل به معنی لغزیدن، سُر خوردن و ناپایدار شدن زمین است. در مفهوم ذهنی و اصطلاحی، به معنی باطل ساختن، بیاعتبار کردن و رد کردن یک ادعا، دلیل یا حجت به کار میرود؛ به طوری که آن استدلال دیگر پایهای برای ایستادگی نداشته باشد.
مترادف
واژههایی مانند ابطال، رد، تفنید و نقض بیشترین شباهت معنایی را با این کلمه در متون منطقی و حقوقی دارند.
تفلظ
این کلمه به صورت فَتْحه روی حرف دال و سُکون روی حرف حاء تلفظ میشود: دَحْض (Dahz).
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، اگر به دنبال کلمهای سه حرفی به معنی باطل کردن، رد کردن یا لغزیدن باشید، واژه «دحض» یک پاسخ دقیق است.
به عربی
در زبان عربی فصیح، فعل «دَحَضَ» و مصدر آن برای رد کردن حجت («دحض الحجة») یا لغزیدن مکان به کار میرود.
به فارسی
معادلهای مستقیم فارسی این واژه شامل باطلسازی، بیاعتبار کردن، روگردان کردن و در معنای حسی، لغزیدن و لیز خوردن است.
در قرآن
این ریشه ۴ بار در قرآن کریم به کار رفته است؛ از جمله عبارات «لِيُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ» (تا با باطل، حق را از بین ببرند و ساقط کنند)، «حُجَّتُهُمْ دَاحِضَةٌ» (دلیل آنها باطل و بیاعتبار است) و «فَکَانَ مِنَ الْمُدْحَضِینَ» که درباره حضرت یونس و به معنی مغلوبشدگان در قرعه یا افتادگان در آب آمده است.
نماد چیست
این کلمه نماد تصویری یا ملی خاصی ندارد، اما در ادبیات مفهومی و تفسیری، استعاره و نمادی از زمین لغزنده برای ادعاهای دروغین، سستی باطل در برابر حق و دلیلی است که به خاطر نداشتن پایه محکم دوام نمیآورد.
جمعبندی و توضیح کامل دحض
واژه «دحض» یک کلمه وامگرفته از زبان عربی است که به طور گسترده در متون دینی، منطقی و ادبی فارسی به کار میرود. ریشه اصلی این کلمه معنایی فیزیکی دارد و به معنای لغزیدن، لیز خوردن پا و ناپایدار بودن زمین است. با این حال، در کاربردهای رایج، این واژه توسعه معنایی پیدا کرده و به حوزههای انتزاعی وارد شده است.
در اصطلاح، دحض به معنای باطل کردن، بیاعتبار ساختن و رد کردن یک استدلال، ادعا یا حجت است. وقتی گفته میشود حجتی داحضه است، یعنی آن دلیل سست و لغزان بوده و در برابر حقیقت فروریخته است. این واژه در قرآن کریم نیز دقیقاً در همین راستا برای توصیف تلاشهای ناکام جهت مغلوب کردن حق به وسیله باطل استفاده شده است.
در مجموع، این کلمه سهحرفی ترکیبی از مفاهیم لغزش حسی و ابطال ذهنی را در خود جای داده و گزینهای دقیق در ادبیات استدلالی و همچنین حل جدول کلمات متقاطع به شمار میرود.