یعنی چه
واژهٔ درست «مبتذل» است و به چیزی گفته میشود که به دلیل استفادهٔ بیش از حد و بیرویه، ارزش، ابهت و جذابیت خود را از دست داده و دمدستی، کهنه و سخیف شده است. در نقد ادبی و هنری نیز به آثار عامهپسند سطحی یا نازل اشاره دارد.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت مُبتَذَل (mobtazal) تلفظ میشود، هرچند در نگارش عامیانه به اشتباه با حرف «ز» نوشته میشود.
در جدول
کلمهٔ مبتزل در جدول کلمات متقاطع ۵ حرف دارد. طراحان جدول معمولاً املای رایج یا معادلهای آن مانند سخیف و بازاری را مد نظر قرار میدهند.
به انگلیسی
بسته به بافت متن و شدت معنا، معادلهای متفاوتی در انگلیسی دارد؛ برای مفاهیم تکراری از Banal و Trite و برای مفاهیم سخیف از Vulgar استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در خود زبان عربی نیز به همین صورت یا با واژههای همارز برای اشاره به مفاهیم فرومایه و بازاری به کار میرود.
به فارسی
معادلهای اصیل و رایج فارسی این واژه شامل عباراتی چون پیشپاافتاده، دمدستی، کهنه، مستعمل، بیارزش، بازاری و عامهپسندِ سطحی هستند.
نماد چیست
این واژه یک مفهوم انتزاعی و منفی در ادبیات، هنر و فرهنگ است؛ بنابراین نماد طبیعی یا اسطورهای خاصی ندارد، اما در اصطلاح نماد بار معنایی منفی، ابتذال و دوری از فاخر بودن است.
جمعبندی و توضیح کامل مبتزل
نکتهٔ بسیار مهم در بررسی این کلمه، تصحیح یک غلط املایی رایج است. واژهای که در زبان فارسی امروز به معنی سخیف و دمدستی استفاده میشود، در اصل «مبتذل» (با حرف ذ) است. این واژه از ریشه عربی «بذل» مشتق شده و اسم مفعول از باب ابتعال است. معنای اولیه آن چیزی بوده که به دلیل بخشش و استفادهٔ بیش از حد به دست هر کسی رسیده و ارزش خود را از دست داده است. در مقابل، واژه «مبتزل» با حرف «ز» در لغتنامههای کهن عربی معنایی کاملاً متفاوت (مانند شکفته شدن غنچه خرما) دارد که در فارسی معاصر اصلاً کاربردی ندارد.
در حوزه کاربرد زبانی، مبتذل بار معنایی منفی دارد و به هر چیز کلیشهای، بیارزش و فاقد اصالت گفته میشود. این کلمه مترادفهای متعددی چون فرومایه، بازاری و پیشپاافتاده دارد و متضاد آن کلماتی فاخر، بدیع، نغز و اصیل هستند. شایان ذکر است که این کلمه یا مشتقات این باب در متن قرآن کریم به کار نرفتهاند.