یعنی چه
ضنة (یا ضِنّة) در لغت به معنای بخل ورزیدن، خست و امساک کردن از بخششِ داراییهای نفیس و گرانبها است. این واژه زمانی به کار میرود که فرد به دلیل دلبستگی شدید به یک شیء یا مفهوم ارزشمند، از فرط مراقبت، حاضر به اشتراکگذاری یا بخشیدن آن نباشد.
تلفظ
این واژه در منابع لغوی اغلب به کسر ضاد (ضِنَّة) به عنوان مصدر و گاه به فتح ضاد (ضَنَّة) تلفظ میشود که هر دو به ریشه امساک و بخل اشاره دارند.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه «ضنة» به عنوان پاسخ برای طراحانی که کلمات سخت عربی را مدنظر دارند، به معنای بخل و خست کاربرد دارد.
به انگلیسی
معادلهای انگلیسی این واژه بیشتر بر مفاهیمی چون خست در مال یا تمایل شدید به حفظ و عدم بخشش داراییهای باارزش دلالت میکنند.
به عربی
در زبان عربی فصیح، این واژه مصدری از ریشه (ض ن ن) است که مستقیماً با مفاهیم امساک شدید و بخل ورزیدن به کار میرود.
به فارسی
برگردان دقیق فارسی آن مفهوم «دریغ داشتن» و «تنگنظری» است. در زبان فارسی به صورت مستقل کمتر رایج است و بیشتر در متون کهن لغوی یا ادبی به عنوان نماد بخلورزی دیده میشود.
در قرآن
خود واژه «ضِنّة» در متن قرآن مجید به کار نرفته است؛ اما همخانواده معروف آن یعنی «ضَنِین» در آیه ۲۴ سوره تکویر («وَمَا هُوَ عَلَى الْغَيْبِ بِضَنِينٍ») آمده که یعنی پیامبر (ص) در ابلاغ وحی و غیب بخیل و دریغکننده نیست.
جمعبندی و توضیح کامل ضنة
واژه «ضنة» یک مصدر عربی از ریشه (ض ن ن) است که در متون کهن ادبی و لغتنامههای فارسی به معنای بخل، خست، امساک و دریغ داشتن اشیای نفیس معنی شده است. این کلمه به حالت روحی یا رفتاری اشاره دارد که در آن فرد به خاطر ارزش بالای یک دارایی، از بخشش یا به اشتراک گذاشتن آن به شدت خودداری میکند.
در حوزه ادبیات و کاربردهای کنایی، اصطلاح مشهور «عِلقِ مَضَنَّة» (که همخانواده همین واژه است) به معنای شیء بسیار گرانبها و غیرقابلفروش استفاده میشود. نکته حائز اهمیت در راستیآزمایی این کلمه، عدم اشتباه آن با واژه «ظنة» (با حرف ظاء) است؛ چرا که ظنة به معنی تهمت و بدگمانی است، در حالی که ضنة صرفاً معنای بخل و صیانت حریصانه از مال را افاده میکند.