یعنی چه
«تثلیثی» صفت نسبی از واژهٔ تثلیث است و به هر چیزی اشاره دارد که با مفهوم سهگانگی، سهبخشی بودن یا سهجزئی بودن مرتبط باشد. این واژه در الهیات مسیحی کاربرد بسیار فراوانی دارد و به باورمندان یا مفاهیم مرتبط با اقانیم سهگانه (پدر، پسر، روحالقدس) اشاره میکند. همچنین در نجوم قدیم، به زاویه یا وضعیتی که میان دو ستاره به اندازه چهار برج (یکسوم فلک) فاصله باشد، نظر تثلیثی میگفتند.
تلفظ
این واژه به صورت فتح تاء، سکون ثاء، کسر لام و سکون یاء تلفظ میشود که در نهایت با الحاق «ی» نسبت در زبان فارسی به صورت «تَثلیثی» خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژهٔ «تثلیثی» به عنوان یک پاسخ ۶ حرفی برای طراحان کاربرد دارد. واژههای مترادفی چون سهگانه یا سهبخشی نیز بسته به تعداد حروف جدول میتوانند به عنوان گزینههای جایگزین مد نظر قرار گیرند.
به انگلیسی
در متون الهیاتی زبان انگلیسی، برای اشاره به باورها و رویکردهای تثلیثی از واژهٔ Trinitarian استفاده میشود. اگر هدف صرفاً نشان دادن ساختار سهعنصری باشد واژهٔ Triadic و در متون نجوم کهن واژهٔ Trine به کار میرود.
به فارسی
برابرهای اصیل فارسی این کلمه شامل واژههایی مانند «سهگانه»، «سهتایی» و «سهبخشی» است. در حوزه الهیات نیز میتوان آن را منسوب به سهگانگی الوهیت معنا کرد.
در قرآن
عین واژهٔ «تثلیثی» یا «تثلیث» در متن قرآن کریم ذکر نشده است؛ اما قرآن مفهوم و مصداق عقیدهٔ سهگانگی در الوهیت را به شدت نقد و رد کرده است. برای نمونه در آیه ۷۳ سوره مائده آمده است: «لَّقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ ثَالِثُ ثَلَاثَةٍ»؛ یعنی کسانی که گفتند خدا سومینِ سه تاست، قطعاً کافر شدند. از این رو، متون تفسیری و کلامی اسلام از این اصطلاح برای تبیین و نقد این باور استفاده میکنند.
نماد چیست
اصلیترین نماد بصری مرتبط با این واژه، «مثلث» (بهویژه متساویالاضلاع) است که در هنر و الهیات مسیحی نشاندهنده یگانگی ذات در عین تعدد اقانیم است. اشکال دیگری نظیر سه دایرهٔ درهمتنیده یا نماد سهشاخک (Triquetra) نیز به عنوان مظهر ساختار تثلیثی شناخته میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل تثلیثی
واژهٔ «تثلیثی» یک صفت نسبی برگرفته از ریشهٔ عربی «ثلث» است که در اصل به هر امرِ مرتبط با سهگانگی، سهجزئی بودن یا ترکیب سهتایی اشاره دارد. این اصطلاح اگرچه کاربردهای فرعی در نجوم کهن (به عنوان وضعیت خاص میان ستارگان) دارد، اما امروزه بیش از هر چیز در ادبیات دینی و الهیاتی برای توصیف باور به سهگانگی الوهیت (پدر، پسر و روحالقدس) در آیین مسیحیت به کار میرود.
در فرهنگ اسلامی و با استناد به آیات قرآن کریم، اندیشهٔ تثلیثی و اعتقاد به سهگانه بودن خداوند به صراحت رد شده و بر توحید ذات باریتعالی تاکید شده است. با این حال، کلمه تثلیثی در زبان فارسی و عربی به عنوان یک اصطلاح تخصصی کلامی برای بررسی ادیان و همچنین در متون ادبی به عنوان مظهر ساختارهای سهگانه جایگاه خود را حفظ کرده است.