معنی
سقا در لغت به معنای کسی است که شغل او آوردن، دادن یا فروختن آب به تشنگان است. در متون کهن و برخی فرهنگها، این واژه مجازاً به معنی مَشک آب یا ظرف چرمی حمل آب نیز به کار رفته است.
یعنی چه
این واژه اشاره به شخص یا شغلی دارد که در دوران گذشته (پیش از لولهکشی آب) وظیفه حیاتی توزیع آب در میان مردم، مسافران یا عزاداران را بر عهده داشته است. در فرهنگ عامه، نمادی از فروتنی و خدمتگزاری است.
مترادف
متضاد
برای این واژه متضاد مستقیم و رایجی در لغتنامهها ثبت نشده است، اما از نظر مفهوم کاربردی، واژههایی که بر تشنگی یا نیاز به آب دلالت دارند در تقابل با آن قرار میگیرند.
هم خانواده
ریشه
این واژه از واژه عربی «سَقّاء» (با تشدید قاف و الف ممدود) گرفته شده که صیغه مبالغه یا نشاندهنده شغل است. ریشه اصلی آن «سقی» به معنای آب دادن و نوشاندن است که در زبان فارسی بدون تشدید و همزه به صورت «سقا» تلفظ و نگاشته میشود.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ پرسشهایی مانند «آبرسان»، «آبکش» یا «کسی که با مشک آب میآورد» واژه سه حرفی «سقا» است.
به انگلیسی
جمعبندی و توضیح کامل سقا
واژه سقا در ادبیات و فرهنگ ایران، فراتر از یک شغل قدیمی و سنتی، دارای بار معنایی عمیق عرفانی و مذهبی است. در گذشته که سیستم لولهکشی وجود نداشت، سقاها با حمل مشکهای چرمی، آب شرب را به خانهها یا رهگذران تشنه در بازارها میرساندند. این شغل به دلیل گره خوردن با حیات و ایثار، همواره مورد احترام و تکریم جامعه بوده است.
در فرهنگ اسلامی و شیعی، مفهوم سقا پیوندی ناگسستنی با واقعه کربلا و شخصیت حضرت عباس (ع) دارد که به عنوان «سقای دشت کربلا» شناخته میشوند. به همین دلیل، واژه سقا در ذهن ایرانیان یادآور وفاداری، فداکاری، جوانمردی و شهادت با لب تشنه است. جلوه مادی این فرهنگ را میتوان در بناهای مذهبی کوچکی به نام «سقاخانه» در شهرهای مختلف ایران مشاهده کرد که محلی برای نوشیدن آب صلواتی و طلب حاجت است.
از نظر زبانشناختی، این کلمه وامواژهای از زبان عربی و مشتق از ریشه «سقی» (نوشاندن) است. در قرآن کریم نیز اگرچه خود کلمه سقا به این شکل نیامده، اما مشتقات آن مانند «سقایه» (آب دادن به حاجیان) و افعال مرتبط با آن بارها برای توصیف بخشندگی و سیراب کردن انسانها به کار رفته است.