معنی
واژه گمان به معنی برداشت، اندیشه یا فکری غیرقطعی از یک موضوع است. این کلمه نشاندهنده حالتی ذهنی است که دقیقاً مابین وهم (احتمال ضعیف) و یقین (قطعیت کامل) قرار میگیرد.
یعنی چه
عبارت گمان یعنی پنداشتن و تصور کردن چیزی بدون داشتن دلیل و مدرک قطعی؛ به عبارتی دیگر، این واژه نمایانگر لرزان بودن ذهن میان باورِ درست و تردید است.
مترادف
این کلمات همگی مفاهیمی نزدیک به عدم قطعیت، برداشت شخصی ذهنی و پیشبینی را تداعی میکنند.
متضاد
واژههایی که بر خلاف گمان، نشاندهنده استواری، دانایی کامل، شهود عینی و باور بدون تردید هستند.
هم خانواده
مشتقات، صفات و ترکیبات فعلی متعددی که از ریشه این واژه در زبان فارسی ساخته شدهاند.
ریشه
این واژه اصالت کاملاً ایرانی دارد؛ در زبان پهلوی (فارسی میانه) به صورت «گومان» (Gōmān) به کار میرفته و ریشه کهنتر آن در زبانهای باستانی و اوستایی به صورت «ویمانه» (Vimāna) یا «ویمنوهیه» به معنای اندیشه، حدس و تصور بوده است.
جمله سازی
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، واژه گمان به عنوان یک پاسخ چهار حرفی دقیق شناخته میشود. با این حال با توجه به تعداد خانههای جدول، کلمات هممعنی دیگر نیز میتوانند جایگزین آن شوند.
به انگلیسی
بسته به بافتار متن، مفهوم جمله و میزان قطعیت یا شک، معادلهای متنوعی در زبان انگلیسی برای واژه گمان استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل گمان
واژه «گمان» یکی از مفاهیم کلیدی در معرفتشناسی، ادبیات و فرهنگ ایرانی است که مرز میان نادانی و دانایی کامل را ترسیم میکند. این واژه اصیل فارسی با پیشینه کهن خود، نمایانگر حالتی ذهنی است که در آن انسان تمایل به پذیرش یک ایده دارد، اما هنوز به قطعیت و یقین نرسیده است. در ادبیات عرفانی ما، گمان اغلب به عنوان یک «حجاب» یا تاریکی ذهن توصیف میشود؛ بند و زنجیری در مسیر حقیقت که سالک باید با عبور از آن، خود را به روشنایی خیرهکننده «یقین» برساند.
اگرچه این واژه در متن قرآن به صورت مستقیم نیامده، اما معادل مفهومی دقیق آن یعنی ریشه «ظن» کاربرد گستردهای در آیات الهی دارد. قرآن کریم ظن را به دو بخشِ گمان ناپسند (مانند حدسهای بیاساس و بدگمانیهایی که گناه شمرده میشوند) و گمان مثبت (مانند خوشگمانی یا ظنی که به یقین و ایمان قلبی نزدیک است) تقسیم میکند. این رویکرد دوگانه نشان میدهد که گمان به خودی خود ابزاری ذهنی است که جهتدهی انسان به آن، ارزش اخلاقی و شناختیاش را مشخص میسازد.