معنی
مُسَمّی واژهای است که برای اشاره به هر چیز یا فردی که نامی برای آن تعیین شده، به کار میرود. در اصطلاح ادبی و فلسفی، مسمی در برابر «اسم» قرار میگیرد؛ یعنی اسم همان لفظ و نام است و مسمی، خودِ آن ذات، شیء یا عینی است که این نام به آن تعلق دارد. همچنین این واژه به معنی مدت یا زمان مشخص و تعیینشده نیز استفاده میشود.
یعنی چه
وقتی میگوییم چیزی مسمی است، یعنی رها و مجهول نیست؛ یا اسم و عنوان مشخصی دارد (موسوم است) و یا حد و مرز و زمان قطعی و معینی برای آن در نظر گرفته شده است.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت مُسَمّیٰ (با ضم میم اول، فتح سین و فتح و تشدید میم دوم که به الف مقصوره ختم میشود) تلفظ میگردد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به سیاق متن، برای معنای نامگذاریشده از واژههای Named یا Called و برای زمان معین از Specified یا Appointed استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در خود زبان عربی به عنوان اسم مفعول از باب تفعیل (سَمَّىٰ) به همین صورت و با کاربرد مشابه به کار میرود.
به فارسی
در برگردان و معادلسازی خالص فارسی، میتوان از واژههایی مانند «نامیده»، «نامزده»، «خوانده» و برای ابعاد دیگر آن از «هویدا» یا «پیماندار» استفاده کرد.
در قرآن
در قرآن کریم، این واژه بارها در ترکیب «أَجَلٌ مُسَمًّى» به کار رفته است؛ مانند آیه ۲ سوره انعام («...وَأَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَهُ...»). این اصطلاح به معنی زمان قطعی، معین و تغییرناپذیری است که نزد خداوند برای پایان هر چیز (مانند عمر انسان یا جهان) مقرر شده است.
نماد چیست
در مفاهیم عرفانی، فقهی و فلسفی، مسمی نمادی از اصل و حقیقتِ عینی است که پشت پردهٔ اسمها قرار دارد. همچنین در فرهنگ قرآنی، نمادی از حتمی بودن قضا و قدر الهی و زمانبندی دقیق کائنات است.
جمعبندی و توضیح کامل مسمی
واژه مُسَمّی از ریشههای اصیل عربی وارد زبان فارسی شده و در دو قلمرو معنایی عمده کاربرد دارد. در نگاه اول و عامتر، مسمی یعنی هر آنچه نامگذاری شده و دارای عنوان است. در منطق و فلسفه، مسمی دقیقاً همان مدلول یا ذاتِ عینی است که اسم به آن اشاره میکند؛ برای مثال کلمه «درخت» اسم است و آن موجودات زنده و سبزی که در دنیای واقعی میبینیم، مسمی هستند.
در قلمرو دوم که بیشتر صبغه دینی و قرآنی دارد، مسمی در معنای تعیینشدگی زمانی و قطعی بودن به کار میرود. اصطلاح «اجل مسمی» گواه این موضوع است که دلالت بر زمان مقرر، حتمی و غیرقابل تغییر دارد.
شناخت دقیق این واژه به ما کمک میکند تا در متون ادبی، عرفانی و فلسفی تفاوت میان الفاظ (اسماء) و حقایق پشت آنها (مسمیات) را بهتر درک کنیم و کاربردهای آن در جدول و لغتنامه را به درستی تفکیک نماییم.