یعنی چه
در تداول امروز، به فردی گفته میشود که به شدت ممسک و ناخنخشک است و از خرج کردن مال و ثروت خود، حتی برای خود یا نزدیکانش، خودداری میکند. در ریشه اصلی و قدیمی، این واژه به معنای فرومایه، پست و دونهمت نیز به کار میرفته است.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت «آدَمِ خَسِیس» است. واژه خسیس از نظر آوایی دارای فتحه بر روی حرف خا و کسره کشیده بر روی حرف سین است.
در جدول
در معماها و جداول کلمات متقاطع، عبارت «ادم خسیس» دقیقاً ۷ حرف دارد. همچنین واژههای مترادفی چون بخیل، ممسک و لئیم نیز به عنوان پاسخهای جایگزین کاربرد فراوانی دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای توصیف فرد خسیس از اسم Miser و برای صفت خساست از واژههای Stingy، Mean یا Tight-fisted استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی واژههای بَخیل، مُمْسِک، لَئیم و شَحیح دقیقاً به معنای آدم خسیس و تنگنظر به کار میروند.
به فارسی
واژهها و کنایههای اصیل فارسی برای این مفهوم شامل ناخنخشک، تنگنظر، کـِنس، دونهمت و ممسک است. متضادهای آن نیز بخشنده، سخی، کریم و دستودلباز هستند.
در قرآن
عین واژه «خسیس» با این معنا در قرآن کریم نیامده است؛ اما مفهوم بخل شدید و خساست بارها نکوهش شده است؛ از جمله واژه «بُخْل» در آیه ۳۷ سوره نساء و واژه «شُحّ» (به معنی بخل آمیخته با حرص ذاتی) در آیه ۹ سوره حشر.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و ادبیات ایران و جهان، آدم خسیس نماد پولدوستی افراطی، قلب تنگ و دست بسته است. از نظر نمادهای ادبی، شخصیت «اسکروچ» در داستان سرود کریسمس و «هارپاگون» در نمایشنامه مولییر و همچنین حیواناتی مانند موش، نمادهای بارز خساست هستند.
جمعبندی و توضیح کامل ادم خسیس
آدم خسیس در فرهنگ لغت و تداول عامه به کسی گفته میشود که با وجود داشتن تمکن مالی، از انفاق و خرج کردن دارایی خود برای خود و دیگران به شدت خودداری میکند. این واژه که ریشهای عربی دارد، در گذشته بیشتر به معنای فرد فرومایه و پست به کار میرفته، اما امروزه کاملاً معنای ناخنخشکی و بخل به خود گرفته است.
در ادبیات ایران و جهان، خساست همواره به عنوان یک صفت نکوهیده معرفی شده و شخصیتهای داستانی معروفی چون اسکروچ نماد بارز آن هستند. همچنین در متون دینی و قرآنی نیز هرچند این لفظ به طور مستقیم ذکر نشده، اما مفاهیمی چون بخل و شُحّ به شدت رد شدهاند.
در نهایت، شناخت مترادفها و معادلهای این واژه در زبانهای دیگر به درک بهتر ابعاد فرهنگی این صفت کمک میکند. صفت مقابل آن سخاوت و کرم است که در تمام جوامع مورد ستایش قرار دارد.