یعنی چه
در زبان فارسی، ترکیب «پرنده و چرنده» یک تعبیر اصطلاحی، کنایی و عمومی است که به مجموعهٔ جاندارانی که در هوا پرواز میکنند (پرندگان) و حیواناتی که روی زمین میچرند و علف میخورند (چهارپایان و وحوش) اشاره دارد. این عبارت در متون کهن و اصطلاحات عامیانه به معنای «همهٔ جانداران و حیوانات به طور اعم» به کار میرود.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت [پَرَندِه وَ چَرَندِه] است. هر دو واژه از صفتهای فاعلی ساختهشده در زبان پارسی به شمار میروند.
در جدول
در جداول متقاطع، پاسخ اصلی برای این مفهوم خود واژهٔ «پرنده و چرنده» با ۱۱ حرف است. معادلهای مکرر دیگر آن شامل «وحوش و طیور»، «جانوران» و «دد و دام» هستند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای بیان این مفهوم اصطلاحی میتوان از ترکیبهای توصیفی مانند Birds and grazing animals یا کنایههای عمومی نظیر Fauna و Wildlife (حیات وحش) استفاده کرد.
به عربی
در زبان عربی، دقیقترین معادل ساختاری و مفهومی آن «الطيور والدواب» یا «الطيور والمواشي» است. در قرآن کریم (آیه ۳۸ سوره انعام) نیز زوج واژگانی «دَابَّة» (جنبنده/چرنده) و «طَائِر» (پرنده) برای اشاره به تمام مخلوقات حیات وحش در کنار هم آمده است.
به فارسی
معادلهای اصیل و مترادفهای روان فارسی این ترکیب شامل واژههایی چون جانوران، جانداران، وحوش و طیور، دد و دام، و ماکولات و طایرات است. واژهٔ «پرنده» از ریشه پارسی پریدن (پهلوی: parwāz) و «چرنده» از ریشه چریدن (پهلوی: čarīdan) مشتق شده است. باید توجه داشت که این ترکیب با اصطلاحِ اِتباعی و عامیانه «چرند و پرند» (به معنی حرف بیهوده) کاملاً متفاوت است.
نماد چیست
در ادبیات فارسی و نگاه عرفانی، «پرنده» نماد روح، آسمان، رهایی و عالم بالا است و «چرنده» نماد زمین، غریزه، مادیات و معاش روزمره به شمار میرود. ترکیب این دو واژه با یکدیگر، کنایه و نمادی از «شمولیت خلقت» و پیوند میان عالم معنا و عالم ماده (تمام آفریدههای تحت قدرت الهی) است.
جمعبندی و توضیح کامل پرنده و چرنده
ترکیب وصفی-عطفی «پرنده و چرنده» یکی از زوجهای واژگانی کهن و پرکاربرد در زبان و ادبیات فارسی است. این عبارت مظهر تمام مخلوقات حیوانی حیات وحش بوده و جاندارانی را که در آسمان پرواز میکنند در کنار حیوانات چهارپای علفخوار روی زمین به تصویر میکشد تا کنایهای جامع از مفهوم «همهٔ حیوانات و جانداران» بسازد.
از نظر ریشهشناسی، هر دو کلمه کاملاً پارسی هستند و از افعال پریدن و چریدن مشتق شدهاند. این اصطلاح همواره در متون ادبی و دینی برای نشان دادن عظمت خلقت و گستردگی جانداران تحت سیطره طبیعت یا قدرت الهی استفاده شده و معادلهای دقیقی در زبانهای عربی و انگلیسی دارد که به تفکیک پرندگان و حیوانات زمینی اشاره میکنند.