یعنی چه
عقلرس شدن یک اصطلاح اصیل و کنایی در زبان فارسی است که به معنای دست یافتن به پختگی عقلانی، سنجیدگی در رفتار و رسیدن به سن تمییز است؛ مرحلهای که در آن فرد دیگر بر اساس تکانههای کودکی عمل نمیکند و عقل بر تصمیماتش حاکم میشود.
تلفظ
تلفظ این عبارت ترکیبی به صورت واژگان مجزا شامل «عَقل» (ساکن روی قاف و لام) و «رَس» (فتح راء) به همراه فعل عامیانه «شُدن» است.
در جدول
در معماها و جداول کلمات متقاطع، عبارت «عقل رس شدن» به عنوان پاسخ یک عبارت ۸ حرفی برای مفاهیمی همچون «به سن تمییز رسیدن» یا «پخته شدن فکری» به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای بیان این مفهوم ذهنی و حقوقی از اصطلاحات مربوط به پختگی روانی و رسیدن به سن تشخیص استفاده میشود.
به عربی
در زبان و فقه عربی، این حالت با تعابیری چون رسیدن به سن تمییز یا به دست آوردن رشد فکری و مالی توصیف میشود.
در قرآن
خود این عبارت فارسی در قرآن نیست، اما مفهوم معادل آن یعنی رسیدن به بلوغ کامل فکری و توانایی تدبیر، در آیه ۶ سوره نساء با واژه «رُشْداً» مطرح شده است؛ آنجا که میفرماید اگر در یتیمان رشد فکری و حسن تصرف یافتید، اموالشان را به آنها بازگردانید.
نماد چیست
این اصطلاح نماد مادی یا حیوانی خاصی در فرهنگ عامه ندارد، اما در تصویرسازیهای کنایی و ادبی، با مفاهیمی چون گشوده شدن چشم به حقایق، عبور از تاریکی خامی به روشنایی خرد، و پخته شدن میوه کال بر درخت سنجیده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل عقل رس شدن
اصطلاح «عقلرس شدن» یک ترکیب کنایی و صفت مرکب فاعلی خوشساخت در زبان فارسی است که از درآمیختن واژه عربی «عقل» و بن مضارع فعل فارسی رسیدن («رس») پدید آمده است. این عبارت در تداول عامه و ادبیات کاربرد فراوانی دارد و اشاره مستقیم به زمانی دارد که فرد توانایی تفکیک سود و زیان و تشخیص خیر و شر را به طور مستقل پیدا میکند.
از نظر ابعاد تربیتی و حقوقی، عقلرس شدن فراتر از بلوغ جسمی است و به پختگی روانی و فکری دلالت دارد. شخص با رسیدن به این مرحله، رفتارهای کودکانه و ناپخته را رها کرده و با سنجه خرد و آگاهی دست به تصمیمگیری میزند، به همین دلیل در ساختارهای اجتماعی و دینی، این مرحله سرآغاز پذیرش مسئولیتهای قانونی و تکالیف فردی به شمار میرود.