یعنی چه
حظ معنوی به احساس خوشی، ابتهاج و کیفور شدن درونی و عمیق حاصل از یک امر اخلاقی، هنری، عرفانی یا عبادی گفته میشود که فراتر از لذتهای مادی و جسمانی است و به آرامش روح و صفا و روشنی قلب منجر میشود.
تلفظ
این ترکیب وصفی به صورت «حَظّ ِ مَعْنَوی» (حَظ به فتح حاء و تشدید ظاء، مَعنوی به فتح میم و سکون عین) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ به پرسشهایی با مضمون «لذت باطنی» یا «بهره روحی فراتر از مادیات»، واژه ۷ حرفی «حظ معنوی» یا معادلهای آن است.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم حظ معنوی در زبان انگلیسی، از تعابیری استفاده میشود که بر جنبههای روحی و غیرمادی لذت و بهره تاکید دارند.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی و عبارات مترادف این ترکیب شامل بهرهٔ روحی، نصیب باطنی، لذت روحانی، ابتهاج قلب، التذاذ معنوی و سرور درونی هستند. متضاد آن نیز حظ مادی یا حظ نفسانی است.
در قرآن
خود ترکیب «حظ معنوی» به صورت مستقیم در قرآن نیامده است، اما واژهٔ «حَظ» ۷ بار در قرآن به کار رفته که در برخی آیات به بهرهٔ معنوی، اخروی و اخلاقی اشاره دارد؛ مانند آیه ۷۹ سوره قصص که درباره انسانهای صالح میگوید: «إِنَّهُ لَذُو حَظِّ عَظِیمٍ» یعنی او بهرهٔ بزرگ و پایدار باطنی دارد.
نماد چیست
این واژه یک مفهوم کاملاً انتزاعی است و نماد فیزیکی یا گرافیکی خاصی در فرهنگ عامه ندارد؛ اما در ادبیات عرفانی نمادی از «نور درونی»، «روشنی قلب»، «آرامش روح» و «رهایی از وابستگیهای مادی» به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل حظ معنوی
ترکیب وصفی «حظ معنوی» از دو واژه عربی وارد شده به فارسی یعنی «حَظ» (به معنی نصیب، بخت و بهره) و «معنوی» (منسوب به معنا، به معنی باطنی و غیرمادی) ساخته شده است. این اصطلاح اشاره به نوعی از خوشی و ابتهاج عمیق دارد که بر خلاف لذتهای حسی و مادی، منشأ آن امور روحی، اخلاقی، عبادی یا هنری است.
در ادبیات فارسی، سخنوران و عارفان همواره بر اهمیت حظ معنوی و روحانی در برابر حظوظ نفسانی و مادی تاکید کردهاند؛ چرا که این نوع بهره و لذت، پایدارتر بوده و موجب تعالی، رهایی از وابستگیهای دنیوی و رسیدن به آرامش حقیقی و سعادت باطنی در انسان میشود.