یعنی چه
در معنای حقیقی به عمل چینه زدن و برچیدن دانه از روی زمین توسط منقار پرندگان گفته میشود. در مفهوم مجازی و کنایی، به معنای انتخاب کردن چیزهای پراکنده، جمعآوری تدریجی مال، و گاهی به معنای تضرع، عبادت (به دلیل شباهت حرکت سر در سجده) یا تکدیگری و دریوزه نمودن به کار میرود.
تلفظ
تلفظ این ترکیب فعلی به صورت [دانِ چیدَن] یا به خط لاتین dāne čidan است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این عبارت خودِ «دانه چیدن» با ۸ حرف است و از اصطلاحات مشابه مانند «چینه زدن» یا «التقاط» نیز استفاده میشود.
به انگلیسی
برای عمل دانه چیدن پرندگان از واژه Pecking و برای جمعآوری عمومی دانهها از Picking seeds یا Grain picking استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی واژه «نقر» به معنی دانه چیدن مرغ با منقار و «التقاط» به معنی برچیدن چیزی از روی زمین است.
به ترکی
در ترکی آذربایجانی واژه Dənləmək دقیقاً به معنی چیدن دانه توسط پرنده است و در ترکی استانبولی عبارت Tane toplamak یا Yem seçmek به کار میرود.
به فارسی
معادلهای روان و سره فارسی آن شامل دانه برچیدن، چینه زدن، دانه برداشتن، گلچین کردن و انتخاب کردن است. این واژه اصالت کاملاً فارسی دارد و از ترکیب «دانه» (پهلوی: dānag) و «چیدن» (پهلوی: čītan) ساخته شده است.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی، بهویژه در اشعار حافظ و سعدی، دانه چیدن مرغ نماد طمع و وابستگی به مادیات است که به گرفتار شدن در دام میانجامد (مفهوم دانه و دام). همچنین این عبارت نمادی از تلاش غریزی برای روزیجویی، قناعت و جمعآوری آرام و تدریجی چیزهای کوچک در زندگی است.
جمعبندی و توضیح کامل دانه چیدن
عبارت «دانه چیدن» یک ترکیب فعلی اصیل فارسی با ریشههای کهن در زبان پهلوی است که در مرتبه نخست، رفتار غریزی و طبیعی پرندگان را در جمعآوری غذا با منقار توصیف میکند. این اصطلاح ساده در فرهنگ و ادبیات فارسی فراتر از معنای ظاهری خود رفته و کاربردهای کنایی و استعاری متعددی یافته است.
در اشعار شاعران بزرگ، دانه چیدن نمادی دوگانه است؛ از یک سو تلاش آرام و مکرر برای کسب روزی حلال و قناعت را ذهن متبادر میکند و از سوی دیگر، به عنوان پیشدرآمدی برای اسارت در دام دنیا و مادیات (در قالب تمثیل دانه و دام) شناخته میشود. همچنین در اصطلاحات عامیانه قدیمی، به دلیل فرم حرکت سر، گاه به عنوان کنایه از سجده و عبادت یا گدایی و تکدیگری به کار رفته است.