یعنی چه
واژهٔ مرمض در اصل یک اصطلاح لغوی کهن و تخصصی عربی است که به مکان یا جایگاهی اشاره دارد که در آن گوشت را به روش سنتی (درون گودالی از سنگهای داغ و زیر خاکستر) طبخ میکنند. همچنین در منابع لغوی به عنوان دگرگونشدهٔ واژهٔ مرموض به معنی گوشت کبابشده با حرارت شدید نیز تلقی شده است.
تلفظ
این واژه در منابع لغوی بر وزن مَفعَل (مَرمَض) به عنوان اسم مکان، و در صورت ارتباط با واژهٔ مرموض، به صورت مَرمُض تلفظ میشود.
در جدول
در حل جدول، پاسخ این مدخل بر اساس تعداد حروف، خود واژهٔ «مرمض» (۴ حرفی) یا واژهٔ همریشهٔ آن «مرموض» (۵ حرفی) است که به عنوان کباب زیر خاکستر شناخته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی معادل یک کلمهای دقیقی برای این اصطلاح خاص وجود ندارد و به صورت توصیفی به روش طبخ یا محل آن اشاره میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است؛ المَرمَض به عنوان اسم مکان و مَرمُوض به عنوان صفت مفعولی برای گوشت داغ پختهشده به کار میرود.
به ترکی
در زبان ترکی برای رساندن این مفهوم از عبارات توصیفی مربوط به تنورهای زمینی یا پختوپز زیر خاکستر استفاده میشود.
به فارسی
به عنوان معادل یا برگردان فارسی میتوان از اصطلاحاتی چون «خاکسترپز» یا «مطبخ گوشت تنوری سنتی» استفاده کرد که همان مفهوم پخت غذا با حرارت کف زمین و سنگ داغ را میرساند.
نماد چیست
در کاربردهای استعاری و ادبی، این واژه و ریشهٔ آن (رمض) به دلیل ارتباط با گرما و سوزانندگی شدید، نمادی از تحمل فشارهای سخت، به کمال رسیدن و پخته شدن در آتش سختیهای روزگار هستند.
جمعبندی و توضیح کامل مرمض
واژهٔ «مرمض» یک اصطلاح لغوی بسیار کهن، تخصصی و اصالتاً عربی است که به فرهنگ سنتی بیاباننشینان در طبخ غذا بازمیگردد. این کلمه از ریشهٔ سه حرفی «ر م ض» مشتق شده که معنای اصلی آن داغ شدن شدید سنگ و زمین از آفتاب است. در واژهنامهها، مرمض به عنوان اسم مکان، یعنی جایگاهی که در آن گوشت را با سنگریزههای داغ و زیر خاکستر میپزند، معنی شده است.
گاهی در منابع لغوی فارسی (مانند لغتنامه دهخدا)، این کلمه با واژهٔ «مرموض» (به معنی گوشتِ بریانشده زیر خاکستر) همپوشانی دارد یا شکل تغییریافتهٔ آن تلقی میشود. لازم به ذکر است که این واژه کاربرد عمومی در زبان فارسی امروز ندارد و نباید آن را با کلمات مشابهی نظیر مُمَرِّض (پرستار) یا مَرموز (اسرارآمیز) اشتباه گرفت.
این واژه با این ساختار در قرآن کریم نیامده است، اما همخانوادهٔ سرشناس آن یعنی واژهٔ «رمضان» (ماه روزهداری که وجه تسمیه آن با چشیدن حرارت و تشنگی پیوند دارد) در کتاب آسمانی ذکر شده است. در جدول کلمات متقاطع، پاسخ این مدخل دقیقاً یک واژهٔ ۴ حرفی است.