معنی
واژه بند از کلمات پرکاربرد و چندمعنایی (مشترک لفظی) در زبان فارسی است. این واژه بسته به متن میتواند به معنای ابزاری برای بستن و اسارت (مانند طناب و زنجیر)، محل اتصال استخوانها (بند انگشت)، سازهای برای مهار آب (سد)، و یا فصلی از یک قانون و متن نگارشی (پاراگراف) باشد.
یعنی چه
در درک عمومی، بند به هر چیزی اطلاق میشود که دو چیز را به هم وصل کند، یا جلو حرکت چیزی را بگیرد (مانند اسارت یا سد آب)، و یا یک کل بزرگتر را به بخشهای کوچکتر تقسیم نماید (مانند بندهای یک کتاب یا بندهای انگشت).
مترادف
این کلمات در شرایط متنی مختلف میتوانند به عنوان جانشین واژه بند استفاده شوند.
متضاد
در مفاهیمی که بند به معنای اسارت، اتصال یا محدودیت است، این کلمات به عنوان نقطه مقابل آن قرار میگیرند.
هم خانواده
واژه بند یک ریشه اصیل فارسی است؛ بنابراین همخانوادههای آن به صورت مشتق و مرکب واژگانی ساخته میشوند و نه بر اساس اشتقاق عربی.
ریشه
این واژه دارای ریشه کهن ایرانی است. در زبان پهلوی (فارسی میانه) به صورت band و در اوستا و پارسی باستان به صورت banda (به معنی مهار یا طناب) به کار میرفته که از تکواژ ریشهای band- به معنی بستن و گره زدن آمده است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع، واژه بند معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون طناب، زنجیر، سد کوچک، مفصل انگشت، یا مادهای از قانون کاربرد دارد.
به انگلیسی
با توجه به چندمعنایی بودن بند در فارسی، در زبان انگلیسی باید معادل دقیق آن را متناسب با جایگاه جمله انتخاب کرد.
جمعبندی و توضیح کامل بند
واژه «بند» یکی از اصیلترین و پرکاربردترین واژگان زبان فارسی است که ریشهای کهن در زبانهای هندواروپایی دارد. این کلمه نمونه بارزی از مشترک لفظی است؛ به این معنا که یک لفظ واحد، دایره وسیعی از معانیِ ظاهراً بیارتباط (از بند انگشت و بند آب گرفته تا بند قانون و بند اسارت) را در بر میگیرد. وجه مشترک پنهان در تمام این معانی، مفهوم «اتصال، مهار یا بخشبندی» است.
در ادبیات، عرفان و فرهنگ فارسی، بند جایگاه نمادین ویژهای دارد. این واژه غالباً نشاندهنده تعلقات مادی، حجابهای نفسانی و محدودیتهایی است که روح انسان را در دنیا اسیر خود میکند؛ چنانکه مولوی میفرماید: «بند بگسل، باش آزاد ای پسر». از سوی دیگر، در ساختار جامعه و قانون، به معنای انضباط و تفکیک منطقی بخشهای یک متن به کار میرود که اهمیت کاربردی آن را در زبان روزمره نشان میدهد.