یعنی چه
عبارت «تحسین و تقبیح ثعالبی» به کتابی ادبی و اخلاقی اثر ابومنصور عبدالملک ثعالبی، ادیب قرن چهارم و پنجم هجری اشاره دارد. موضوع این اثر، بررسی دووجهی صفات، رفتارها و اشیاء است؛ به طوری که هر پدیده یکبار از دیدگاه محاسن (تحسین) و یکبار از سنخ معایب (تقبیح) مورد واکاوی قرار میگیرد.
تلفظ
تلفظ دقیق این ترکیب عبارت است از: تَحسین و تَقبیحِ ثَعالبی.
در جدول
پاسخ متداول در جدول برای این عنوان ادبی، خود عبارت «تحسین و تقبیح ثعالبی» است که دقیقاً ۱۷ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به مفهوم این عبارت از تعابیر praise and blame استفاده میشود و عنوان کتاب به صورت رسمی Commendation and Condemnation ترجمه شده است.
به عربی
اصل این اثر به زبان عربی نگاشته شده و در سنت ادبی جهان اسلام با نام «كتاب التَّحْسِين وَالتَّقْبِيح» شناخته میشود.
به فارسی
این عبارت در زبان فارسی به معنای «نیکو دانستن و زشت شمردنِ ثعالبی» است. این اثر در سده هفتم هجری توسط محمد بن ابوبکر علی کاتب ساوی به زبان فارسی ترجمه شده و در ادبیات ما جایگاه ویژهای یافته است.
در قرآن
خودِ ترکیب «تحسین و تقبیح ثعالبی» به عنوان اصطلاح قرآنی در متن قرآن وجود ندارد؛ اما ریشههای کلمات آن یعنی «حسن» (نیکی) و «قبح» (زشتی) از پایههای اخلاق قرآنی هستند. ثعالبی نیز در متن کتاب برای تبیین محاسن و معایب پدیدهها، به آیات قرآن کریم استناد فراوان کرده است.
نماد چیست
این عبارت در اصطلاح و مفاهیم اخلاقی، نمادی از نگاه همزمان به خیر و شر، یا فضیلت و رذیلت است. در ادبیات کلاسیک، این اثر نماد نگاه دووجهی و نسبی به پدیدههای جهان مادی محسوب میشود که هر چیزی میتواند در جای خود هم ممدوح باشد و هم مذموم.
جمعبندی و توضیح کامل تحسین و تقبیح ثعالبی
عبارت «تحسین و تقبیح ثعالبی» بیش از آنکه یک اصطلاح لغویِ ساده باشد، اشاره به کتابی ارزشمند و اثری ماندگار در حوزه ادب و اخلاق از ابومنصور عبدالملک ثعالبی نیشابوری، ادیب نامدار قرون چهارم و پنجم هجری دارد. این کتاب که در اصل به زبان عربی نگاشته شده و بعدها در قرن هفتم به فارسی ترجمه شده است، شامل ۸۰ باب در مدح و ذم (ستایش و نکوهش) اشیاء، صفات و پدیدههای مختلف انسانی و طبیعی است.
ساختار معنایی این واژه از دو رکن «تحسین» (از ریشه حسن به معنی نیکو شمردن) و «تقبیح» (از ریشه قبح به معنی زشت دانستن) تشکیل شده است. نویسنده در این اثر تلاش کرده تا نشان دهد چگونه یک صفت یا پدیده مادی (مانند دنیا، قلم، ثروت یا اخلاقیات خاص) میتواند از یک زاویه ستودنی و مایه خیر باشد و از زاویهای دیگر، نکوهیدنی و مایه شر تلقی گردد.
این اثر نمونه بارزی از تفکر دووجهی و نگاه خاکستری در ادبیات کلاسیک اسلامی است. ثعالبی برای اثبات هر دو روی سکه در پدیدهها، به آیات قرآنی، احادیث نبوی و اشعار نغز عربی استناد میکند؛ از این رو، این اصطلاح در متون کهن به عنوان نمادی از نظام داوری اخلاقی و ارزشگذاری رفتارهای انسان شناخته میشود.