یعنی چه
این کلمه ترکیبی از واژه «أَتْقَى» (اسم تفضیل به معنی پرهیزگارتر) و ضمیر متصل «کُمْ» (شما) است و به معنای کسی است که از نظر حفظ نفس در برابر گناه و داشتن تقوای الهی، از همه برتر و بالاتر است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با فتحه روی همزه اولیه، سکون تاء، فتحه و الف کشیده روی قاف و سکون میم پایانی به صورت (atqākum) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، در پاسخ به راهنمای «پرهیزکارترین شما در قرآن» یا «باتقواترین شما»، واژه ۶ حرفی «اتقاکم» مد نظر است.
به انگلیسی
در ترجمههای انگلیسی قرآن کریم، این واژه اغلب با مفاهیمی همچون پرهیزکاری معنوی و خداترسی عمیق برگردانده شده است.
به عربی
این کلمه خود یک ساختار صرفی عربی (اسم تفضیل + ضمیر) از ریشه «و ق ی» است که در زبان عربی به معنای بالاترین درجه از پرهیزکاری مادی و معنوی کاربرد دارد.
به فارسی
در برگردانهای فارسی، این کلمه ترکیبی معمولاً به صورت صفت برترین همراه با ضمیر ترجمه میشود؛ مانند «پاکدامنترین شما» یا «خداترسترینِ شما».
در قرآن
این واژه دقیقاً یک بار در قرآن کریم در آیه ۱۳ سوره حجرات (آیه شعوبیه) به کار رفته است. خداوند در این آیه پس از اشاره به خلق انسانها از تیره و قبایل مختلف، ملاک و معیار اصلی گرامی بودن و برتری انسانها نزد خود را «تقوا» (اتقاکم) معرفی میکند.
نماد چیست
واژه اتقاکم در فرهنگ اسلامی و قرآنی، نماد شکستن معیارهای مادی و جاهلی نظیر نژاد، رنگ پوست، ثروت، قبیله و نسب است. این کلمه به عنوان پرچم عدالت، برابری انسانها و اصالت دادن به پاکی درون و رفتار اخلاقی شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل اتقاکم
واژه «اتقاکم» در واقع یک عبارت اصیل فارسی نیست، بلکه صورت نوشتاری و فارسیشدهٔ واژه عربی «أَتْقَاكُمْ» است که وارد ادبیات معنوی و دینی ما شده است. این واژه ساختاری صرفی دارد که از ریشه ثلاثی مجرد «و ق ی» (به معنی حفظ و نگهداری) در باب افتعال ساخته شده و با ضمیر متصل مخاطب جمع ترکیب گردیده است تا معنای عمیق «پرهیزکارترین و خداترسترین شما» را بسازد.
شهرت و اهمیت این کلمه به دلیل کاربرد یگانه و راهبردی آن در آیه ۱۳ سوره مبارکه حجرات است؛ جایی که قرآن کریم به صراحت تمام، تمام مرزبندیهای اعتباری بشر مانند قومیت، نژاد و طبقه اجتماعی را کنار میزند و تنها ملاک کرامت و ارزش انسان در پیشگاه الهی را میزان تقوا و پاکدامنی درونی او معرفی میکند. از این رو، اتقاکم در طول تاریخ اسلام به نمادی ماندگار برای برابری انسانها، نفی تبعیض و حاکمیت شایستهسالاری اخلاقی تبدیل شده است.